Tarihin Rayuwar Rumi (R.A) A Takaice

Suna

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī (Da Persian : جلال‌الدین محمّد رومی ), ko kuma kawai Rumi (30 Satumba 1207 - 17 Disamba 1273), mawaƙi ne na ƙarni na 13, Hanafi faqih, Masanin Islama mai girma. (Rumi a rayuwarsa ya rubuta baitoci 65,000).

Tarihin Rayuwar Rumi (R.A) A Taƙaice

Hoto: Poem analysis

Marubuci: Saliadeen Sicey

Rumi wanda ke nufin Jagoranmu, ɗaya ne daga cikin manyan mawaƙan Musulunci. Yawanci an san shi a duniyar masu magana da Ingilishi da suna Rumi. Shi masanin sufanci ne, masanin falsafa kuma mai son bil'adama. Mabiyansa sun kafa makarantar sufaye don ƙarfafawa da kuma farin ciki da koyarwarsa.

Haihuwa

An haifi Sufi Jalal al-Din Rumi Jalal al-Din Mohammad-e Balkhi a gefen daular Farisa, a Balkh a Afghanistan ta zamani (kodayake ana da'awar an haife shi a wani wuri a Tajikistan). A ranar 30 ga watan Satumba 1207. Ɗa ne ga Baha' al-Din-e Valad, wani sanannen malami kuma masanin tauhidi da kimiyya, dangin Rumi kusan su 2000 sun gudu lokacin da yake ƙarami, saboda mamayar Mongols, suka zauna a Samarkand sannan kuma suka koma Anatoliya. A 1224 Rumi ya auri Gauhar Khatun, wanda suka haifi 'ya'ya maza biyu tare. 

A cikin 1229, Sarkin Seljuk Turks ya gayyaci mahaifinsa don koyar da ilimin tauhidi a babban birnin ƙasar, Konya.

Rumi ya zama malami; Bayan an aika shi zuwa Aleppo da Dimashƙu, da bagadaza. Rumi ya kammala karatunsa na addini da shaida mai kyau, bayan rasuwar mahaifinsa, Rumi ya karɓi muƙaminsa kuma ya zama ɗaya daga cikin manyan malamai a ƙasar tun yana ɗan shekara 24.

Samun waƙoƙin Rumi gabaɗaya ya samo asali ne daga abokantakarsa da Shams al-Din Tabrizi. Wajen shekara ta 1244, Shams wani sufi mai tafiya ya isa Konya, yana wa'azi. 

Sa'adda ya je da shekaru 37 Rumi sun haɗu da malaminsa kuma amininsa Shams; Haɗuwar tasa sun canja rayuwarsu gaba ɗaya, su biyun ba kasafai suke rabuwa ba. An ce 'ya'yan Rumi da mabiyansa sun ji haushin Shams kuma suka kore shi daga garin. 

Bayan tafiyar Sham, Rumi ya jajanta wa kansa wajen rubuta waƙoƙi, rera waƙoƙi, da raye-raye, musamman ma raye-rayen da aka yi da su a kaɗe-kaɗe da ake yi wa laƙabi da whirling dervish. 

Duk da cewa kowanne ya zama madubi ga ɗan'uwansa, Shams ya ɓace ba sau ɗaya ba sau biyu ba. A karo na farko, ɗan Rumi Sultan Veled ya nemo shi ya same shi a Damascus. Ɓacewar sa ta biyu, ba a sake ganinsa ba har abada, kuma an yi imanin cewa wataƙila malaman tauhidi na addinin Islama ne suka kashe shi, ko kuma wasu mutanen Konya waɗanda suka ji haushinsa akan tasirinsa akan Rumi.

Nan da nan Rumi ya samu suna a matsayin mai hangen nesa mai cike da farin ciki, kuma ya sadaukar da sauran rayuwarsa wajen rubutu da ibada. Manyan ayyukan Rumi sun kasance tun bayan ɓacewar Shams: Diwan-e Shams-e Tabiz , ko “Waƙoƙin Shams da aka Tattara,” an rubuta su a cikin muryar Shams; Mathnawi,” wani lokaci ana kiransa da abin karantawa na Farisawa, kuma waƙar da aka fi karantawa a duniyar Musulmi; da kuma ayyuka daban-daban da suka haɗa da Fihe ma fih, "Magana"; wa'azin da aka tsara a lokuta.

Rumi ya kasance ɗaya daga cikin fitattun mawaka a duniya. Malamai irin su AJ Arberry, Franklin D. Lewis, Jawid Mojaddedi, da Reynold A. Nicholson sun fassara ayyukan Rumi zuwa tarin littafai a cikin Ingilishi.

Tasirin Rumi a zamani 

Rumi ya kasance mai mahimmanci a koyaushe. Waƙar soyayya ta Rumi ta sami tagomashi sosai a ƙasashen yamma da kuma a tsakanin sabbin matasan musulmi a duk faɗin duniyar musulmi, ga Turkawa, Afganistan, Iraniyawa, Tajik, da sauran musulmin Asiya ta tsakiya da kuma musulman Kudancin Asiya. An fassara ayyukansa a cikin harsuna da yawa a ko'ina, sauran al'adu da mutane a duniya a yanzu ma suna ƙara fahimtar Rumi sosai kuma a wasu lokuta, har ma suna ƙoƙarin bin koyarwarsa da hanyarsa.

Mene ne saƙon Rumi?

Saƙonnin soyayya, juriya, ƙarfafa kai, ci gaban ruhi, da faɗakarwa ta Rumi har yanzu suna da amfani ga masu sauraro a yau a cewar Shahram Shiva.

Kafa Ɗarikar Sufi Dervish 

Sufi whirling wani nau'i ne na zikiri wanda ya samo asali daga wasu ƙungiyoyin Sufaye, wanda har yanzu Sufaye Derwishes na Ɗarikar Mevlevi suke yi da sauran masu Bin Rifa'i-Marufi.

A matsayin nau'i na zikiri (ambaton Allah). Dervish kalma ce ta gama gari a tafarkin Sufanci; jujjuyawar wani ɓangare ne na zikiri.

Zawiyyar Mevlevi ko Mawlawiyya (Turkiyya: Mevlevilik ko Mevleviyye; Farisa: طریقت مولویه) ɗarikar Sufaye ce wacce ta samo asali daga Konya (wani birni a yanzu a Turkiyya; tsohon babban birnin masarautar Seljuk) wanda mabiyan Jalaluddin Muhammad Balkhi Rumi suka kafa. Rumi, mawaƙin Farisa na ƙarni na 13, kuma Sufi kuma masanin tauhidin Islama.

Mevlevis kuma ana kiran su da "dervishes whirling" saboda sananniyar al'adar da suke yi na jujjuyawa a yayin yin zikiri (ambaton Allah ). 

An kafa Mevlevi 1273; shekaru 752 da suka gabata Cibiyar Mevlevi ta na birnin Konya na ƙasar Turkey.

A cikin 2008, hukumar Tarihi Da Al'adu Ta Majalisar Ɗinkin Duniya (UNESCO) ta tabbatar da "Bikin Mevlevi Sema " a matsayin ɗaya daga cikin manyan abubuwan Ban Sha'awa na Al'adun Ɗan Adam.

Kimanin shekaru 752 da farawa Mevlevi al'ada ce bisa koyarwar Rumi, wanda aka fi sani da Mevlevi ko Mevlana, wanda yana ɗaya daga cikin manyan mawaƙan Musulunci.

Rasuwa

Rumi ya rasu ne a ranar 17 ga Disamba, 1273 Miladiyya yana da shekaru 66, an binne shi kusa da kabarin mahaifinsa a green dome a birnin konya. Yanzu wajen ya zama gidan tarihi na Mevlâna, wurin ya haɗa da masallaci, ɗakin rawa, da wuraren zama na dervish. Ana gudanar da Urs (biki na ruhi) kowace shekara a ranar 8 ga Disamba don tunawa da shi a Konya.

Karanta Sauran anan»

Karanta Tarihin Rayuwar Imam Al-Ghazali (R.A) A Takaice

Haihuwa

Sunansa Abu Hamid Ibn Muhammad al-Tusi al-Shafi al-Ghazali kuma an karrama shi da laƙabin "Hujjatul Islam", "Hujjar Musulunci". An haife shi a shekara ta 1058 Miladiyya (450H) a garin Tabran da ke gundumar Tous a lardin Khurasan (Iran). Mahaifinsa mai sana'ar auduga ne don haka ake kiransa da Ghazali. Iliminsa na farko ya samu ne daga malamai na gida, a garinsu. Sannan ya koma Jurjan (kusa da Tekun Kasbiya) ya yi karatu a wajen Imam Abu Nasr Ismaeli. Hanyar koyarwa ita ce ɗabi'a, malami zai gabatar da lacca kuma ɗalibai sun ɗauki rubutu su tattara su. Tun Ghazali yana matashi yake ƙwararren ɗalibi ne mai hazaƙa da kaifin basira.

Tarihin Rayuwar Imam Al-Ghazali (R.A) A Taƙaice

Hoto: Hikmah

Marubuci: Saliadeen Sicey

Farkon rayuwar Imam Ghazali

A wancan zamani akwai makarantu da kwalejoji da yawa a kowane babban gari da birni. Duk da haka, biranen Nishapur da Baghdad su ne biyu mafi shahara. Da yake Nishapur yana kusa da gida, Imam Ghazali ya yanke shawarar zuwa wurin. Anan Imam Al-Haramain, fitaccen malamin zamaninsa ya ke koyar da ɗalibai ilimomin Musulunci. Nishapur ta kasance ɗaya daga cikin shahararrun cibiyoyin koyo a duniyar musulmi. A cewar Shibli, an kafa kwalejin Islama ta farko a nan Nishapur da sunan Bahiqiyya. Imam Al-Haramain shi ne babban Mufti, gwamnati da jama'a su na girmama shi. Ya na da suna da matsayi mara misaltuwa.

Ba da jimawa ba Imam Ghazali ya samu matsayi na musamman a cikin ɗaliban Imam Al-Haramain. An naɗa shi a matsayin "Mueed", mataimakin malami. Imam Ghazali ya fara rubuta littattafai kuma malaminsa ya ƙarfafe shi a kan wannan aiki. Ba da daɗewa ba shahararsa ta fara yaɗuwa.

Rayuwa a Bagadaza

An naɗa Imam Ghazali a matsayin malami a wannan babbar cibiya. Nizamul Mulk shi kansa malami ne ƙwararre kuma yana son haɗuwar malamai a fadarsa, wacce ta kasance tamkar wajen al'umma ne don muhawara. Wannan ya bai wa matasa masana dama ba kawai don nuna ƙwarewar muhawara da zurfin karatun su ba, har don burge dangin sarauta. Imam Ghazali yana son karamci da muhawara a waɗannan lokuta. Ba da daɗewa ba sai ga hazaƙar Imam Ghazali ta bayyana, bahasinsa da laccoci da nasiharsa sun ƙayatar matuƙa. Hazaƙarsa a dukkan ɓangarorin ilimi ta tabbata kuma Nizamul Mulk ya gane haka.

A shekara ta 1092 miladiyya yana matashi ɗan shekara 34. Aka naɗa Imam Ghazali a matsayin shugaban Nizamiyya, wannan muƙamin ya na ɗaya daga cikin manya-manyan mukamai na farar hula kuma wurin da aka fi so a babban birnin daular musulmi. Imam Ghazali ya yi tasiri sosai a cikin gidan sarauta, ta yadda suke sauraransa, kuma suna yin aiki da nasiharsa. Imam Ghazali Ya shahara, ya yi arziki. Ya yi rayuwar jin daɗi, an shayar da shi da dukiyar duniya.

Imam Ghazali yana da buƙatu masu faɗi, falsafa da ruhi su ne batutuwan da ya fi so. Yayin da sha'awarsa ga Addini ta zurfafa sai ya zama mai sukar girman kai, dukiya da son matsayi. Duk ya bi ya tashi hankalinsa. Ya ji kamar ya bar Bagadaza ya yi ritaya zuwa cikin jeji. Imam Ghazali ya rubuta a cikin tarihin rayuwarsa na wannan zamanin na tsawon watanni shida ya ce: “Na kasance cikin tsananin damuwa har sai da na kasa magana, ko ci ko koyarwa. Daga ƙarshe na kamu da rashin lafiya, likitoci sun ce ba za su iya yin min magani ba”.

Tarihin rayuwarsa

Ya rubuta. “Na kai ga cewa ba za a iya samun albarkar lahira ba, ba tare da Taƙawa da barin sha’awa ta jiki ba, kuma hakan na faruwa ne da zarar son duniya ya gushe, har sai mutum ya bar duniya ya yi burin lahira. Dole ne mutum ya juyo da sauri ga Ubangijinsa gaba ɗaya, kuma hakan ba zai iya faruwa ba sai ya bar ɗaukaka da dukiya. Lokacin da na bincika kaina, na sami kaina da zurfin sha'awar duniya. Sa’ad da na yi nazarin dalilan da ke sa na yi lacca, na ga cewa don girma da matsayi ne kawai. Yanzu na tabbata cewa na tsaya a bakin bala'i. Na daɗe ina tunanin wannan halin.

Wata rana zan yanke shawarar barin Bagadaza in saki kaina daga wannan sarƙoƙi. Zan ɗauki mataki ɗaya bayan ɗaya. Da safe zan yi burin lahira, amma da yamma wannan sha'awar duniya zai mamaye tunanin. Sarƙar sha'awa ta jiki ta ja ni sai muryar imani ta ce tafi! Tafi! Sa'o'i kaɗan na rayuwa kawai suka rage duk da haka tafiya ta yi nisa, ayyukanku kawai don nunawa da ruɗi ne, idan ba ku shirya don lahira ba yanzu yaushe za ku yi haka?

A ƙarshe, na yanke shawarar barin Bagadaza. Malamai da jami’an gwamnati sun roƙe ni da in bar wannan shawara ta, suna masu cewa ‘wanda zai yi wa musulmi nasiha, ta yaya tafiyarsa za ta zama halas a Musulunci? Yayin da kowa ke faɗin haka, na san gaskiya don haka na tafi Sham.” (Al-Munqiz min Ad-dalal – Mai Ceto daga karkacewa).

Tafiya zuwa Damascus 

Imam Ghazali ya yi tattaki zuwa Dimashku domin ya zauna cikin kaɗaici, ya kuma shafe lokacinsa cikin ibada da tsarkakewa. Yana hawa can kan ƙololuwar husumiya ta yammacin masallacin Umayyawa ya zauna a can duk rana yana nutsewa cikin ambaton Allah da tadabburi. Haka kuma yana koyarwa a ɓangaren yammacin Masallacin. Bayan shekaru biyu na ibada da motsa jiki na ruhaniya ya yi ƙaura zuwa Kudus kuma ya zauna a husumiyar Dutse. Daga nan ya tafi garin Khaleef da ke gaɓar Yamma, a kabarin Annabi Ibrahim, ya yi alƙawari guda uku:

1. Kada ku taɓa ziyartar gidan masarauta.

2. Kar a taɓa karɓar kyaututtukan masarauta.

3. Kada ku taɓa yin muhawara da kowa.

Daga nan ya yanke shawarar zuwa Hajji. Tsawon shekaru goma, ya ci gaba da tafiya, a tafiyarsa ta gano kansa da neman gaskiya. Ta cikin hamada, dazuzzuka, birane da tsaunuka, galibi yana yada zango kusa da kaburburan tsarkakan bayin Allah.

A wannan lokacin Imam Ghazali ya rubuta littafai don koyarwa a makarantun hauza da shiryar da ɗalibai. Bayan ya kwashe tsawon shekaru goma yana yawo kuma ya sami zurfin fahimtar Musulunci, ya sake komawa Bagadaza. An karɓe shi da murna tare da sake ba da muƙamin daraktan Nizamiyya. Ana tunanin a nan ne ya rubuta Magnum Opus 'The Revival of Religious Sciences'. Wannan yana ɗaya daga cikin abubuwan da suka shafi ilimin Islama. lmam Ghazali ya koyar a Nizamiyya na ɗan lokaci kaɗan kafin ya koma garinsa Tabran. A nan ya kafa wata ƙaramar makarantar hauza inda yake koyarwa da jagorantar ɗalibai.

Imam Al-Haramain ya rasu a shekara ta 1086 miladiyya (475H), Imam Ghazali ya yanke shawarar barin Nishapur ya nufi Bagadaza. Wadda ita ce babbar cibiyar ilmantarwa kuma ƙarƙashin kulawar Nizamul Mulk, wanda ya gina babbar jami'a ta Nizamiyya.

Aiki

Imam Ghazali ya kasance ƙwararren marubuci, Maulana Shibli Nuamani ya haɗa jerin haruffa na dukkan ƙasidunsa da littafansa a cikin mujalladi 40 da littafai 67. Wasu daga cikin littattafan ana buga su cikin harsuna daban-daban, wasu kuma sun kasance a rubuce, amma wasu kuma ba a iya gano su ba, an ambaci sunayensu kawai.

Wasu daga cikin shahararrun littafan Imam Ghazali akwai:

1. Minhaaj ul Abidin – Shiri ne ga masu ibada.

2. Ihya 'Ulum al-Din - Farfaɗowar ilimin addini.

3. Kemiya Saadat - Asalin alheri.

4. Al-Munqiz min Ad-Dalal – Mai ceto daga karkacewa.

Gudunmawa 

Al-Ghazali ya ba da gudummawa sosai ga ci gaban tsarin ra'ayi na Sufanci da haɗin kai da karɓuwa a cikin addinin Musulunci. A matsayinsa na malamin addinin musulunci ya kasance a mazhaɓar Shafi'iyyah da kuma mazhaɓar tauhidi ta ashariya. Al-Ghazali ya sami laƙabi da yawa kamar su Zainul-Dīn ( زين الدين ) da Ḥujjat al-Islām ( حجة الإسلام ).

Ana kallonsa a matsayin babban memba na mazhaɓar Ashariyawa mai tasiri na falsafar Musulunci na farko kuma mafi mahimmancin mai ƙaryata Mutazilawa. Duk da haka, ya zaɓi ra'ayoyi daban-daban idan aka kwatanta da Ashariyawa. Imaninsa da tunaninsa sun sha bamban ta wasu ɓangarori daga mazhaɓar Ashariya.

Rasuwa

Ya rasu a ranar 14 ga watan Jamadi-al-Thani shekara ta 505 bayan hijira (1111 miladiyya) yana da shekaru 53. Ƙaninsa Ahmad Ghazali ya ba da labarin lokacinsa na ƙarshe, yana mai cewa: “A safiyar Litinin ne ya wayi gari ya yi alwala ya yi sallar Asuba sannan ya nemi mayafinsa, ya sumbace shi, sai ya ce: "Na yarda da umarnin Ubangijina", sai ya kwanta ya mutu.

Allah ya jikansa da rahama Amin.

Karanta Sauran anan»

Karanta Tarihin Rayuwar Albert Einstein A Takaice

Haihuwa

An haifi lbert Einstein a Ulm, a Württemberg, Jamus, a ranar 14 ga Maris, 1879. Bayan shekaru shida dangin sa suka koma birnin Munich, inda daga baya ya fara karatunsa a Luitpold Gymnasium. Daga baya suka koma ƙasar Italiya. Albert ya ci gaba da karatu a Aarau na ƙasar Switzerland sannan a shekarar 1896 ya shiga Makarantar Kimiyya da Fasaha ta Swiss Federal Polytechnic da ke Zurich inda ya samu horon malami a fannin Physics da Mathematics. A shekara ta 1901, shekarar da ya sami takardar shaidar difloma, ya samu takardar shaidar zama ɗan ƙasar Switzerland, kuma, saboda ya kasa samun matsayin malamin koyarwa, ya karɓi matsayin mataimaki na fasaha a Ofishin Ba da Lamuni na Swiss. A 1905 ya sami doctor degree.

Tarihin Rayuwar Albert Einstein A Taƙaice

Hoto: Nobel prize

Marubuci: Saliadeen Sicey

A lokacin da yake zaune a Ofishin Patent, ya samar da yawancin ayyukansa na ban mamaki, a cikin 1908 an naɗa shi Privatdozent a Berne. A 1909 ya zama Farfesa Extraordinary a Zurich, a 1911, ya zama Farfesa na Theoretical Physics a Prague, bayan shekara ɗaya ya koma Zurich don cike irin wannan matsayi. A cikin 1914 an naɗa shi Daraktan Cibiyar Kiwon Lafiya ta Kaiser Wilhelm da kuma Farfesa a Jami'ar Berlin. Ya zama ɗan ƙasar Jamus a 1914 kuma ya kasance a birnin Berlin har zuwa 1933 lokacin da ya yi watsi da zama ɗan ƙasar saboda dalilai na siyasa, kana ya yi hijira zuwa Amurka bayan da jam'iyyar Nazi ta Jamus ta kai masa hari. A Amurka ya sami matsayin Farfesa na Theoretical Physics a Princeton. Ya zama cikakken ɗan ƙasar Amurka a shekarar 1940 kuma ya yi ritaya daga muƙaminsa a shekarar 1945.

Bayan yaƙin duniya na biyu, an bai wa Einstein damar zama shugaban ƙasar Isra'ila, wanda ya ƙi amincewa, ya kuma haɗa kai da Dr. Chaim Weizmann wajen kafa Jam'iyyar Yahudawa ta Kudus.

Kimiyya

Einstein kodayaushe ya kasance yana da kyakkyawan ra'ayi game da matsalolin kimiyyar lissafi da kuma azamar magance su. Yana da dabara ta kansa kuma ya na iya hango manyan matakai da hanyar cika burinsa. Ya ɗauki manyan nasarorin da ya samu a matsayin kamar wata tsakuwa kawai don ci gaba da gano abubuwan ci-gaba. 

A farkon aikinsa na kimiyya, Einstein ya fahimci gazawar Newtonian makanikai kuma ƙa'idarsa ta musamman ta samo asali ne daga ƙoƙarin daidaita dokokin kanikanci da dokokin lantarki. Ya magance matsalolin gargajiya na injiniyoyi na ƙididdiga da matsalolin da aka haɗa su da ƙa'idar ƙididdiga: wannan ya haifar da bayanin motsin ƙwayoyin Brownian, (bazuwar motsi na ƙananan ƙwayoyin cuta a cikin ruwaye ko iskar gas waɗanda ke haifar da karo da ƙwayoyin ruwan da ke kewaye da ɓarɓashi da ake kira Brownian). Ya binciki ƙaddarorin zafi na haske tare da ƙarancin haske kuma abubuwan da ya lura sun kafa tushen ƙa'idar hoto na haske.

Aiki

Bayan ya yi ritaya ya ci gaba da yin aiki don haɗa kan ainihin abubuwan da ke tattare da ilimin kimiyyar lissafi, yana ɗaukar akasin tsarin, ilimin lissafi, ga yawancin masana kimiyyar lissafi.

Binciken Einstein, ba shakka, ya ƙirƙire shi da kyau kuma mafi mahimmancin ayyukansa sun haɗa da Theory of Relativity (1905), Dangantaka (fassarar Ingilishi, 1920 da 1950), Babbar Ƙa'idar Dangantaka (1916), Binciken Ka'idar Brownian Movement (1926), da Juyin Halitta na Physics (1938). Daga cikin ayyukansa da ba na ilimin kimiyya ba, akwai Me yasa ake yin Yaƙi? (1933), Falsafa a (1934), daga cikin ayyukansa Shekarun baya bayan nan a (1950) wataƙila su ne mafi mahimmanci.

Albert Einstein ya samu digiri na girmamawa a fannin kimiyya, likitanci da falsafa daga yawancin jami'o'in Turai da Amurka. A cikin 1920's ya yi lacca a Turai, Amurka da Gabas Mai Nisa, kuma ya sami lambar yabo ta Fellowships ko Membobin dukkanin manyan makarantun kimiyya a duniya. Ya samu lambobin yabo da yawa don karrama aikinsa, gami da Medal Copley na Royal Society of London a 1925, da Medal Franklin na Cibiyar Franklin a 1935.

Iyali

Einstein ya auri Mileva Maric a 1903 kuma suna da 'ya mace da 'ya'ya maza biyu; An raba aurensu a shekara ta 1919 kuma a wannan shekarar ya auri 'yar uwarsa, Elsa Löwenthal, wanda ta rasu a shekara ta 1936.

Abubuwan ƙirƙira da ganowa

A matsayinsa na masanin kimiyyar lissafi, Einstein ya yi bincike da yawa, amma wataƙila an fi saninsa da ƙa'idar dangantakarsa da ma'auni E=MC 2 , wanda ke nuni da ci gaban atomic da bam ɗin atomic.

Ƙa'idar Dangantaka

Einstein ya fara gabatar da ƙa'idar dangantaka ta musamman a cikin 1905 a cikin takardarsa "On Electrodynamics of Moving Bodies," wanda ya ɗauki ilimin kimiyyar lissafi a cikin sabuwar hanya mai haske.

Nobel Prize a Physics

A cikin 1921, Einstein ya samu lambar yabo ta Nobel a Physics saboda bayanin da ya yi game da tasirin photoelectric, duk da har yanzu ra'ayoyinsa game da alaƙa ana ɗaukar su abin tambaya. A zahiri ba a miƙa masa lambar yabo ba har sai bayan shekara ɗaya saboda wani hukunci da aka yanke, kuma yayin jawabin karɓar sa, ya zaɓi yin magana game da alaƙa.

Littattafan Tafiya

A cikin shekarunsa 40, Einstein ya yi tafiye-tafiye da yawa kuma ya rubuta labarin abubuwan da ya gano. Wasu daga cikin tunaninsa na sirri da ba a tace su ba an raba su zuwa juzu'i biyu na The Travel Diaries of Albert Einstein .

Juzu'i na farko, wanda aka buga a cikin 2018, yana maida hankali kan tafiyarsa ta wata biyar da rabi zuwa Gabas mai Nisa, Falasɗinu, da Spain. Masanin kimiyyar ya fara tafiya ta teku zuwa Japan a Marseille, Faransa, a cikin kaka na 1922, tare da matarsa ​​ta biyu, Elsa. Sun yi tafiya ta hanyar Suez Canal, sannan zuwa Sri Lanka, Singapore, Hong Kong, Shanghai, da Japan. Ma'auratan sun koma Jamus ta hanyar Falasɗinu da Spain a cikin Maris 1923.

Juzu'i na biyu, wanda aka fitar a cikin 2023, ya ƙunshi watanni uku da ya shafe yana koyarwa da balaguro a Argentina, Uruguay, da Brazil a 1925.

Littattafan tafiye-tafiye na ƙunshe da nazarce-nazarce marasa daɗi game da mutanen da ya gamu da su, da suka haɗa da Sinawa, Sri Lanka, da kuma Argentina. Albert Einstein ya yi ƙaurin suna wajen yin Allah wadai da wariyar launin fata a shekarun baya.

Einstein da Atomic Bomb

Albert Einstein ya ba da jawabin yin tir da amfani da bama-bamai na hydrogen a 1950.

A shekara ta 1939, Einstein da masanin kimiyya Leo Szilard sun rubuta wa shugaban Amurka Franklin D. Roosevelt don su faɗakar da shi bisa yiwuwar Nazi za su ƙera bam da kuma taimakon Amurka don ƙirƙirar nata makaman nukiliya. 

Ƙasar Amurka ta fara aikin ƙera nukiliya na Manhattan Project, kodayake Einstein bai shiga cikin aiwatar da aikin kaitsaye ba saboda alakar sa na zaman lafiya da gurguzu. Har ila yau Daraktan hukumar FBI J. Edgar Hoover ya kasance mai yawan bincike da rashin yarda da Albert Einstein. A cikin Yuli 1940, ofishin leƙen asiri na sojojin Amurka ya hana Einstein izinin samun tsaro don shiga cikin aikin, ma'ana masu aikin ƙera makamin Atom J. Robert Oppenheimer da masana kimiyya da ke aiki a Los Alamos an hana su tuntuɓar sa.

Einstein bai da masaniya game da shirin Amurka na amfani da bama-baman Atom a Japan a 1945. Lokacin da ya ji labarin tashin bam na farko a Hiroshima, an ba da rahoton cewa, bai ji daɗin faruwar lamarin ba.

Mutuwa

Albert Einstein Ya rasu a ranar 18 ga Afrilu, 1955 a Princeton, New Jersey a ƙasar Amurka yana da shekaru 76.

Karanta Sauran anan»

Karanta Tarihin Addinin Zoroastrianism A Takaice Tare Da Hotuna

Imani

Zoroastrians sun yi imani da Allah ɗaya, wanda ake kira Ahura Mazda (ma'ana 'Ubangiji Mai Hikima').  Shi mai tausayi ne, adali, kuma shi ne mahaliccin talikai.

Mabiya addinin Zoroastrianism

Hoto: Tap Persia

Marubuci:- Abdallah Aliyu Saint

Ahura Mazda shi ne:

Masanin komai (ya san komai).

Mai iko duka (duk mai iko).

Ko'ina (yana ko'ina).

Ba zai yiwu ba ga Ɗan Adam ya aikata komai ba tare da saninsa ba.

Mabiya addinin Zoroastrianism

Hoto: Divinum pacis/Tumblr

Mara canzawa.

Mahaliccin rai.

Tushen dukkan alheri da farin ciki.

Ana bauta wa Allah a matsayin maɗaukaki.  Zoroastrians sun yi imanin cewa duk abin da Allah ya halitta yana da tsabta kuma ya kamata a bi da shi da ƙauna da girmamawa.  Wannan ya haɗa da  yanayi, don haka Zoroastrians a al'adance ba sa gurɓata koguna, ƙasa ko yanayi.

Zoroaster ɗan aiken Allah

Zoroastrians sun gaskata cewa Zoroaster  Annabin Allah ne.  Ba a bauta wa Zoroaster da kansa, amma ta wurin koyarwarsa mutum zai iya kusantar Allah ta hanyar bin tafarkin gaskiya da adalci.

Zanen hoton siffar shugaban addinin Zoroastrianism

Hoto: Eavar travel

Sa'adda yake ɗan shekara talatin, Zoroaster ya ga wahayi na Allahntaka yayin da yake wanka a cikin kogi yayin bikin tsarkakewar.  A gefen kogin ya ga wani 'Shining Being' wanda aka yi da haske wanda ya bayyana kansa a matsayin Vohu Manah ('Kyakkyawan Hankali').

Mabiya addinin Zoroastrianism

Hoto: Eavar travel

Vohu Manah ya jagoranci Zoroaster zuwa gaban Ahura Mazda (Allah) da wasu halittu biyar masu haskakawa, waɗanda ake kira Amesha Spentas (Masu Tsarkaka).  Wannan shi ne farkon wahayi wanda Zoroaster ya ga Ahura Mazda da Amesha Spentas;  a kowane hangen nesa ya yi tambayoyi da yawa.  Amsoshin da aka ba Zoroaster su ne tushen addinin Zoroastrian.

Amesha Spentas, su wane ne?

Amesha Spentas tana fassara a matsayin 'Masu Tsarkin Dawwama'.  Kamar yadda hasken rana ke fitowa amma ba ranar ba ce da kanta, ta yadda ko kana ɗaki za ka ga haskenta ba tare da ka ga asalin gangar jikin ba, haka Amesha Spentas Allah ne ya fitar da su amma ba Allah ba ne.  Ana ganin waɗannan fitattun abubuwa a matsayin halayen Allah.  Sun taimaki Allah ya halicci duniya kuma kowanne yana da alaƙa da wani ɓangare na halitta.

Mabiya addinin Zoroastrianism

Hoto: Unescoparzor

Malaman Yamma sun kamanta Amesha Spentas da Mala'iku a cikin Kiristanci.  Wannan ba daidai ba ne kamar yadda kuma suke wakiltar nasarorin ruhaniya.  Zoroastrians sun gaskata cewa mutum zai iya sanin Allah ta halayensa na Allahntaka.

Sharaɗi

Sharuɗɗan zama ɗan addinin zoroastarian su ne:

Vohu Manah - Kyakkyawan tunani da kyakkyawar manufa.

Asha Vahishta - Gaskiya da adalci.

Spenta Ameraiti - Ibada mai tsarki, nutsuwa da ƙauna.

Khashathra Vairya - iko da mulkin adalci.

Hauravatat - Gabaɗaya da lafiya.

Ameretat - Dogon rai da dawwama.

A cikin Zoroastrianism, Ahura Mazda yana da abokin gaba da ake kira Angra Mainyu (ma'ana 'ruhi mai halaka').  

Angra Mainyu shi ne mafarin mutuwa da duk abin da yake mugun abu a duniya.

Mabiya addinin Zoroastrianism

Hoto: Tamanna HV/Pinterest 

Ahura Mazda, wanda yake cikakke, yana zaune a cikin sama, yayin da Angra Mainyu yana zaune a cikin zurfin Jahannama.  Idan mutum ya mutu za su shiga Aljanna ko wuta gwargwadon ayyukan da suka yi a rayuwarsu.

An yi ƙiyasin addinin zoroastarian ya kai shekara dubu huɗu a duniya tun kafin bayyanar musulunci. Kuma shi ne addini mafi rinjaye a ƙasar iran da iraq kafin bayyanar musulunci a ƙasashen.

Akwai ƙididdigar mabiya addinin da ya kai su dubu ɗari biyu a yanzu a faɗin duniya.

Mai son ƙarin bayani sai ya nemi littafin Mary boyce mai suna Zoroastarians.

Karanta Sauran anan»

Karanta Kammalallen Tarihin Rayuwar Sayyadina Abubakar (R.A)

Sunansa

Cikakken sunan sahabi Abubakar shi ne, Abdullahi ɗan Usmanu ɗan Amiru ɗan Amru ɗan Ka'abu ɗan Sa'adu ɗan Taimu ɗan Murratu. Zumuncinsa da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya haɗu ne a kakansa na shida "Murratu" wanda shi ma kaka ne na shida ga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama.

Tarihin Rayuwar Sayyadina Abubakar (R.A)

Hoto: US Idyllic 

Marubuci: Saliadeen Sicey

Ana yi masa laƙabi da "Atiƙu", ana kuma kiransa Abubakar, sannan ya shahara da "Siddiƙu", sunan da ya samu bayan da ya gaskata Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama a lokacin da mutane ke ƙaryata shi.

Mahaifansa

Sunan babansa Usman. Ana kuma yi masa alkunya da Abu Ƙuhafa. Mahaifiyarsa sunanta Ummul Khair, Salmah ɗiyar Sakhr ita ma daga ƙabila ɗaya ta fito da babansa, wato ƙabilar Banu Taim wadda ƙaramar ƙabila ce ƙwarai idan aka kwatanta ta da irin Banu Abdi Manaf da Banu Makhzum da sauransu.

Haifuwarsa

An haife shi a garin Makka a shekara ta hamsin da ɗaya kafin Hijira. Don haka Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya girme shi da shekara biyu da watanni kaɗan.

Siffofinsa

Abubakar mutum ne fari, siriri, mai zurfin ido, da babban goshi. Ga shi kuma ya ɗan sunkuya kaɗan. Saboda sirirantakarsa, wando ba ya ɗauruwa da kyau a ƙugunsa.

Ɗabi'unsa da Halayensa

Abubakar Raliyallahu Anhu ya kasance ɗaya daga cikin fitattun 'yan kasuwa masu fatauci. An bayyana shi da halin kirki da kyauta. Ƙuraishawa na darajanta shi saboda dattakunsa da karamcinsa.

Yana daga cikin abin da ke bayyana kaifin hankalinsa, haramta wa kansa shan giya da ya yi shi da abokinsa Usman ɗan Affan. Ba wanda ya taɓa kurɓa ta daga cikinsu tun kafin bayyanar Musulunci.

An ba da labarin cewa, tun asali Abubakar ya haramta wa kansa shan giya ne saboda ya ga wani mutum da ya bugu da ita yana sanya hannunsa a cikin najasa ya kuma nufi bakinsa, kana idan ya ji wari sai ya janye hannunsa daga bakin. Daga nan ne Abubakar ya ƙyamace ta har ya yi rantsuwa ba zai sha ta ba.

Haka ma bai taɓa bautar gumaka ba domin da Allah ya nufi kawar da shi daga wannan sai mahaifinsa ya je da shi yana yaro ya kai shi a wurin gumaka ya sanar da shi cewa, ga iyayengijinsa nan waɗanda ake bauta, ya tafi ya bar shi a nan. Shi kuma Abubakar da ya ji yunwa sai ya roƙe su abinci bai ji sun ce masa uffan ba, ya roƙe su ruwa ba su ce masa ci kanka ba. Daga nan ya tofa ma su yawu, ya zage su, ya tafiyarsa yana mai tsananin ƙyamarsu da ƙaurace masu.

Haka ma Abubakar bai iya waƙa ba. Ba za mu yi mamakin waɗannan ɗabi'un na Siddiƙu ba sanin cewa, shi babban aboki ne, masoyi ga shugabanmu Sallallahu Alaihi Wasallama tun zamanin ƙuruciya har manyanci. Mutum na kirki kuwa daga abokanshi ake ganewa.

Iyalinsa

Abubakar Raliyallahu Anhu ya auri mata biyu kafin Musulunci, biyu bayan Musulunci. Matansa na farko sun haɗa da:

1. Ƙutailah ɗiyar Abdul Uzzah, wadda ta haifa masa Abdullahi da Asma'u.

2. Ummu Ruman ɗiyar Amir ‘yar ƙabilar Kinanata, wadda ta haifa masa Abdul Rahman da Uwar Muminai A'ishah.

Matansa na daga bisani kuwa sun haɗa da:

1. Asma'u Ɗiyar Umais, wadda ta fara auren Ja'afar Ɗan Abu Ɗalib. A bayan rasuwar Abubakar kuma ta auri Ali Ɗan Abu Ɗalib. A kowane gida daga gidajen uku da ta yi aure ta haifi Muhammad. A wurin Ali kuma ta haifi Yahya da Aunu kamar yadda za mu gani a nan gaba.

2. Habibah ɗiyar Kharijah daga cikin Ansaru (Mutanen Madina), Ya rasu ya bar ta da cikin 'yar autarsa Ummu Kulsum.

Matsayinsa kafin zuwan Musulunci

Abubakar ya yi fice a zamanin jahiliyya da ilmin da ake kira Ansab, sanin dangantakar mutane da tarihin gidajensu da abubuwan arziki ko rashin arzikin da suka gudana a tsakanin mutane ko a tsakanin ƙabilu. Sannan kuma shi ne wakilin reshen gidansu a majalisar zartastawa ta ƙuraishawa wadda ta haɗa rassa goma na wannan ƙabilar, kowane gida yana da aikinsa da wanda yake wakilatarsa.

Ga su kamar haka:

1. Banu Hashim: Su ke kula da shayar da alhazzai ruwa. Wakilinsu a Majlisa shi ne Abbas ɗan Abdul Muɗɗalib, baffan Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama. Wannan ofis nasu ya ci gaba da aiki bayan zuwan Musulunci.

2. Banu Umayyah: Su ke riƙe da tutar ƙuraishawa, kuma su ke riƙon ƙwarya duk lokacin da aka rasa shugaba kafin a haɗu a kan sabon da za a naɗa. Wakilinsu a Majlisa shi ne Abu Sufyan ɗan Harb.

3. Banu Naufal: Su ke kula da asusun tallafi na taimakon alhazan da guzuri ya yanke musu. Wakilinsu shi ne Al Haris ɗan Amir.

4. Banu Abdid Dar: Su ke kula da wanke Ka'aba da tufatar da ita. Wakilinsu shi ne Usman ɗan Ɗalha.

5. Banu Asad: Su ke da ofishin Sakatariya. Duk shawarar da aka yanke su ke sa mata hannu kafin a aiwatar da ita. Wakilinsu shi ne Yazid ɗan Zam'ah ɗan Aswad.

6. Banu Taim: Su ke da alhakin haɗa kuɗi don biyan diyya idan aka sasanta masu faɗa da kuma biyan bashi idan wani baƙuraishe ya kasa. Wakilinsu shi ne Abubakar ɗan Abu Ƙuhafa.

7. Banu Makhzum: Su ke kula da wurin ajiyar kayan yaƙi. Wakilinsu shi ne Khalid ɗan Walid.

8. Banu Adiyyin: Su ne masu kula da hulɗar ƙuraishawa da sauran ƙabilu, musamman a wajen sha'anin yaƙi da zaman lafiya. Kuma su ke da alhakin shelanta darajojin ƙabilarsu don ta yi kwarjini a idon sauran mutane. Wakilinsu shi ne Umar ɗan Khattab.

9. Banu Jumah: Su ke kula da ƙuri’ar da ake yi don neman sa'a in za a yi tafiya ko ciniki ko aure ko makamancinsu. Wakilinsu shi ne Safwan ɗan Umayyah.

10. Banu Sahm: Su ke kula da tattalin arziki da abinda ya shafi gumaka. Wakilinsu shi ne Al Haris ɗan Ƙais.

Musuluntarsa

Masana tarihi sun ruwaito cewa, tun kafin wahayi ya fara sauka ga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama Abubakar ya yi wani mafarki wanda ya labarta shi ga babban malamin nan masanin addinin Nasara da ake ce ma Bahirah. Sai ya tambaye shi daga ina ka fito? Ya ce masa daga Makka. Ya ce, kai wane iri ne? Ya ce masa, Baƙuraishe. Ya ce, mene ne sana'arka? Ya ce, Fatauci. Bahira ya ce, idan Allah ya gaskata mafarkinka to, wani Manzo zai bayyana daga cikin jama'arka, za ka taimaka masa a rayuwarsa, kuma ka wakilce shi bayan mutuwarsa.  

A wata tafiya kuma da ya yi zuwa ƙasar Yaman ya samu bushara mai kama da wannan daga wurin wani malami daga ƙabilar Azd.

A lokacin da Allah Maɗaukakin Sarki ya aiko Manzonsa, Abubakar bai yi wata wata ba ya gaskata shi yana mai cewa, ba mu taɓa gwada ƙarya a kanka ba, kuma ka cancanci manzanci saboda tsaron amanarka da sada zumuncinka da kyakkyawar zamantakewarka da jama'a. Daga nan kuma Abubakar ya ci gaba da zama na hannun daman Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama har in da mai raba masoya ta raba su.

Gudunmawarsa ga Addini

Kasancewarsa mutum mai arziki, dattijo, kuma na hannun daman Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ba shi damar taimaka ma addinin Musulunci ta hanyoyi da dama; A Makka ya kasance mai bada kariya ga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama daga musgunawa da cin zarafin da mushrikai su ke masa. Har ma Ali Ɗan Abu Ɗalib (R.A) yake cewa, bayan mutuwar Abu Ɗalib babu wanda yake ce wa kafirai tinƙanzil idan suna musguna ma Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama sai Abubakar. Ga kuma dukiyarsa da ya yi amfani da ita wajen ci gaban addini har ma Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama da kansa yake cewa, "Dukiyar kowa ba ta amfane ni ba kamar yadda dukiyar Abubakar ta amfane ni".

Abubakar ya taya Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama wajen kiran mutane zuwa ga Musulunci inda ya janyo musuluntar kusan dukkan muƙarrabansa da amintattunsa kamar su Usmanu ɗan Affan da Zubairu ɗan Awwam da Ɗalhatu ɗan Ubaidullah da Abdur Rahman ɗan Aufu da Sa'adu ɗan Abu Waƙƙas waɗanda dukkansu suna cikin mutane goma da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya yi wa bushara da aljanna. Sannan daga bisani ya musuluntar da Usmanu ɗan Maz'un da Amiru (Abu Ubaidah) ɗan Jarrah da Arƙamu ɗan Abul Arƙam da Abu Salamata al Makhzumi waɗanda su ne magabatan farko a shiga Musulunci.

Abubakar ya gina wani ƙaramin Masallaci a farfajiyar gidansa da ke Makka inda yake Sallah da karatun Alƙur'ani. Ga shi kuwa mutum mai daɗin sauti da laushin murya wadda yake garwaya ta da kukan tsoron Allah, abinda ya sa da dama daga talakawan Makka suka rinƙa zuwa saurarensa, wasunsu kuma a dalilin haka suka musulunta. Kuma duk barazanar da mush'rikai su ka yi masa a kan wannan ba ta sa ya daina ba.

A lokacin da yawan musulmi ya kai mutum tamanin da uku sai Abubakar ya nemi manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama da su fito fili su yi kira zuwa ga gaskiya. Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya lurar da shi irin haɗarin da ke tattare da ɗaukar wannan mataki a daidai wannan lokaci, amma Abubakar ya nace akan cewa sai su gwada sa’arsu. Hakan ko aka yi. To, amma fa ba wanda ya biya harajin wannan kasada sai shi Abubakar ɗin. Domin kuwa fitowar su ke da wuya, da suka isa masallaci sai Abubakar ya tashi don ya gabatar da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama zuwa ga mutane. 

Ai kuwa ba su bari ya rufe bakinsa ba sai suka fara yi wa musulmi a ture cikin masallaci mai alfarma. Nan take kuwa suka tarwatsa taron musulmi. Sannan suka far ma Abubakar da duka har sai da suka kai shi ƙasa. Sannan Utbatu ɗan Rabi’ata ya ɗare akan cikinsa yana amfani da takalma wajen dukan fuskarsa. Bai gushe ba yana yi masa duka har sai da hankalinsa ya gushe, fuskarsa ta yi jinajina har ba a iya bambanta hancinsa da bakinsa.

Ƙabilar Abubakar ta Banu Taimin sun yo ciri don su ceci ɗan uwansu. Amma koda suka zo gayya ta gama aiki, mush'rikai sun yi ta’adin da suke so akan Abubakar. Suka ɗauke shi a halin suma suna tsammanin ya mutu suka kuma lashi takobin idan ya mutu za su kashe Utbatu ɗan Rabi’ata abinda kuwa da ya faru babu shakka zai haifar da wani gagarumin yaƙi a tsakanin ƙuraishawa. Amma sai Allah ya kiyaye, Abubakar ya farfaɗo can a cikin dare. Kalma ta farko kuwa da ta fito bakinsa ita ce, "Ina Manzon Allah?"

Damuna Baki Mugunta 

Abubakar ya yi amfani da dukiyarsa wajen sayen bayi, talakawa waɗanda ake azabtar da su a kan Musulunci kamar Amiru ɗan Fuhairata wanda yake ya haɗa uwa da 'yarsa Nana A'ishah. Abubakar ya saye shi daga hannun Ɗufail ɗan Abdullahi ɗan Haris wanda yake azabtar da shi. Sannan Abubakar ya 'yanta shi, ya samu damar yin addininsa har ma ya halarci yaƙe-yaƙen Badar da Uhud, ya kuma samu shahada a yaƙin Mu'unah.

Haka shi ma Bilal Ɗan Abu Rabah (Ladanin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama) Abubakar ya same shi ana azabtar da shi sai ya saye shi daga mai gidansa Umayyatu ɗan Khalaf, ya 'yanta shi. Shi ma kuma ya halarci yaƙe-yaƙen Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama.

Sai Zinnirah, wata baiwar Allah da Umar ɗan Khaɗɗabi ya mallake ta kafin musuluntarsa, ya kuwa rinƙa azabtar da ita har sai da ta rasa idanunta, Sannan sai Mushrikai suka ce, Lata da Uzza sun la'ance ta shi ya sa ta ma kance amma imaninta da Allah ya sa Maɗaukakin Sarki ya mai da mata da ganinta, sai suka ce, wannan yana cikin sihirin Manzon Allah. A kan wannan baiwar Allah da izgilin da mushrikai ke yi wa Musulunci a kanta aya ta sha ɗaya daga suratul Ahƙaf ta sauka. Abubakar ya fitar da ita daga ƙangin bauta don ta samu 'yancin ba da tata gudummawa ga addinin Allah.

Ba waɗannan kaɗai Abubakar ya saya ya 'yanta su saboda Allah ba, akwai wasu bayi daga ƙabilun Banu Adiyyin da Banu Abdi Shamsin su ma sun more ma karamcin Abubakar da kishinsa ga addini wajen samun wannan babbar garaɓasar da yake neman yardar Allah da Manzonsa a kanta.

Wasu daga cikin darajojinsa

Babu wani daga cikin Sahabban Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama wanda ya tara darajoji, musamman waɗanda ya keɓanta da su kamar Sayyadina Abubakar (R.A) Daga cikin darajojinsa akwai tsananin kusancinsa ga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama da kasancewarsa abokin sirrinsa. Misali shi kaɗai ne wanda Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya sanar da shi yana son Hafsah kafin ya yi maganar aurenta. Ga kuma ayoyin Alƙur'ani da suka sauka suna yaba ma halayensa na jarunta da karimci da tsoron Allah.

Ga shi kuma ya tara dukkan ayyukan alheri da suka sa za a kira shi ta dukkan ƙofofin aljanna, ga kuma fifikonsa na ilimi a kan sauran Sahabbai, domin dukkansu sun aminta cewa, bayan dai ya keɓanta da sanin ilmin nasaba (Dangatakar mutane da sanin tarihin kakanninsu) kuma shi ne ya fi su ilimi daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama. Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya yi mafarkin an kawo masa madara a cikin wata ƙwarya sai ya sha har ta gudana a tsakanin fatarsa da tsokarsa, sannan sai ya bai wa Abubakar. Sahabbai suka fassara wannan da cewa, ilmin da Allah ya ba shi ne ya rage wa Abubakar. Sai Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce, kun yi daidai! Kun yi daidai!!.

Abubakar kuma shi ne mafi tsentseni da tsoron Allah a cikinsu. Saboda tsentseninsa ne ya taɓa amaye madarar da ya sha domin ya yi shakkar halalcinta. Haka kuma Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ba shi shedar tawali'u da rashin girman kai a lokacin da ya ce masa, kai ba ka jan wandonka saboda girman kai. Imaninsa kuwa ya rinjayi na sauran jama'a kamar yadda Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya bayyana a wurare da dama.

Shi kaɗai ne yake fatawa a gaban Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama, shi kuma kaɗai ne yake wakiltarsa a abinda ya keɓance shi kamar limancin Sallah da jagorancin Hajji da makamantansu.

Jarumtakarsa da tsayuwar ra'ayinsa

Da yawa daga marubuta tarihi suna kallon Abubakar a matsayin mutum mai rauni, maras kuzari, wanda sanyin halinsa ya rinjayi ƙarfin jikinsa. Sukan ɗauki Umar a matsayin ƙaƙƙarfa, matsananci, mai kazar kazar. Wannan sai ya sa mafi yawan makaranta suka kuskuri fahimtar wane irin mutum ne shi Abubakar.

Ga wasu 'yan misalai a gurguje da za su wargaza wannan gurguwar fahimta nan take:

An tambayi sayyiduna Ali Raliyallahu Anhu wane ne duk ya fi ku jarunta? Sai ya ce, ba shakka ni ban taɓa fito na fito da namiji ba sai na kada shi amma a cikinmu babban jarumi shi ne Abubakar. Sai Ali ya ba da labarin irin bajintar Abubakar a ranar da aka yi yaƙin Badar wanda shi ne karo na farko da Musulmi suka fara sanin yaƙi.

Ba dai wani yaƙin da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya fita ba tare da Abubakar yana tare da shi ba. Ya kuma shugabantar da shi a kan rundunar yaƙi ba sau ɗaya ba, kuma ba inda ya je ba tare da Allah ya ba shi nasara ba. Misali a shekara ta bakwai bayan hijira shi ya jagoranci rundunar da ta yaƙi Banu Fizarah ya ganimanto dukiyarsu. Sannan shi yake riƙe da tuta a yaƙin da ya fi kowane tsananta a kan Musulmi, shi ne yaƙin Tabuka. A ranar yaƙin Hunaini kuwa Musulmi sun sha wahalar da ta sa akasarinsu suka ja da baya kamar yadda Allah ya faɗa a aya ta 25 a Suratu Ali Imran. Amma duk da haka Abubakar ya tsaya wurin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama yana ba shi kariya tare da 'yan kaɗan daga cikin Sahabbai waɗanda suka haɗa da Umar da Ali da Fadlu ɗan Abbas da babansa Abbas da Usamatu da Abu Sufyan ɗan Harisu. To, wane irin kuzari mu ke nema ga wanda yake a duk yaƙe-yaƙe shi ne yake tare da jagoran tafiya Sallallahu Alaihi Wasallama? Wannan shi ne raggo? A dai sake nazari!

Wani muhimmin abu game da Abubakar shi ne kasancewarsa mai tsayayyen ra'ayi wanda ba a saurin girgiza shi. Wannan ɗabi'a ce da ta ke taimakon shugaba ainun. Mu tuna yadda Umar ya rinƙa jayayya da shi a kan yaƙar waɗanda suka soke rukunin Zakka wai da hujjar cewa, Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ne kawai Allah ya ce ya karɓe ta, tun da kuwa ya cika babu sauran ba da Zakka. A daidai lokacin da Umar ke ganin a dakatar da yaƙarsu har komai ya koma daidai, Abubakar ya nace a kan wajabcin yaƙarsu kuma daga ƙarshe Umar ya gamsu, sannan Allah ya ba su nasara. Abubakar ya kuma yi jayayya da Usamatu ɗan Zaidu da mafi yawancin Sahabbai a kan tafiyar rundunar Usamatu ɗin bayan cikawar Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama. Duk a waɗannan wurare Abubakar shi kaɗai yake a ra'ayinsa, kuma bai ja da baya ba har sai da Allah ya nuna wa mutane cewa ra'ayin nasa shi ne daidai.

Wane irin kuzari muke nema ga Abubakar, mutumin da kowa ya ruɗe a lokacin wafatin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama har ba mai iya ba da sanarwar haka sai shi? wanda ya yanke hanzarin duk mai wata shakka ko mai nufin ya sauya tafiya bayan cikawar Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama a cikin wannan haɗaɗɗiyar huɗubar tasa? Irin wannan huɗubar ce kuma ya yi wadda ta raba gardama a Saƙifa lokacin zaɓen khalifa na farko.

Daga cikin siffofin jagoranci da Abubakar yake da su akwai zurfin nazari da hangen nesa waɗanda ya same su saboda tsawon daɗewa tare da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama. Duba yadda su ka yi da Umar ranar Hudaibiyah, ranar da mushrikai suka hana su shiga garinsu na asali, Makka, wanda suka nufa don su girmama ɗakin Allah, su yi Umrah sannan su koma wurin hijirarsu. A wannan ranar Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya hangi wani abin da sauran Musulmi ba su hanga ba wanda ya sa ya ce, a yau duk sharaɗin da suka ba ni zan karɓa. Daga ƙarshe mushrikai suka nemi Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya kwance haramarsa, ga shi kuwa yana dab da shiga garin Makka. Suka ce, sai ya koma har bayan shekara ɗaya za su yi masa iznin sake dawowa. Suka kuma ɗora masa alhakin mayar da duk wanda ya musulunta daga ranar nan idan ya yi hijira, a yayin da suka sharɗanta ma kansu in wani ya yi ridda ya baro Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ba za su mayar da shi ba. Duk dai Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce ya yarda. A nan ne Musulmi suka ɗaure fuska, Umar kuwa yazo wajen Abubakar yana so ya yi masa tambaya. Abubakar ya ce, bismillah! Umar ya ce, ashe ba mu muke a kan gaskiya, su suke a kan ƙarya ba? Abubakar ya ce, haka ne. Ashe Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama bai gaya mana Allah ya yi alƙawarin za mu shiga Masallaci mai alfarma ba? Ya ce, haka ne. To, don me za mu ɗauki wulaƙanci a addininmu?

A nan ne Abubakar ya ce masa, shin ka san cewa shi Manzon Allah ne? Umar ya ce, eh. Ya ce, to, zai saɓa masa ne? Ya ce, a’a. Ya ce, to, da ya ce Allah ya yi mana alƙawarin shiga Makka ya gaya maka cewa a wannan shekarar ne? ya ce, a'a. Ya ce, to, ka jira Allah zai cika ma Manzonsa alƙawarin da ya yi masa, kuma ba zai taɓa tozarta shi ba. Mu lura da irin nazarinsa da hangen nesa da ƙarfin imaninsa da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama. Wannan shi ya sa Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya fi karkata ga ra'ayinsa idan aka zo wajen shawara kamar yadda ya faru bayan yaƙin Badar game da fursunonin da aka kama, Umar yana ganin a kashe su a huta, a yayin da shi kuma Abubakar yake ganin a fanshe su don a kyautata ma zumunta, a nemi ƙarin ƙarfi da kuɗin fansar, a kuma yi fatar su shiriya a dalilin afuwar da aka yi mu su. Sai Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya bi shawarar Abubakar.

 Tarihin Sayyadina Abubakar Dan Abu Kuhafa Kashi Na Biyar (5)

Abubakar Na Manzon Allah 

Nuni ya ishi mai hankali

Tun kafin cikawarsa Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya bayyana ma Musulmi sha'awarsa ga khalifantar da Abubakar a madadinsa. Ga shi dai shi ne Amirul Hajji guda ɗaya da aka taɓa yi a zamanin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama, ga kuma shi an umurce shi da ba da Sallah.

Wasu mutane kuma sun nemi Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya faɗa musu inda zas u kai zakkarsu a bayan rayuwarsa sai ya ce, su kai ma Abubakar. A yayin da ya yi ma wata mace hukunci kuwa ya ce mata, ki dawo lokaci kaza, sai ta ce, to in ban tarar da kai ba fa? Tana nufin in rai ya yi halinsa. Sai Annabi Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce ma ta, sai ki je ki samu Abubakar.

To, in ko har ya kasance Abubakar shi zai jagoranci sallah da hajji da sha'anin zakkah, kuma ya yanke hukunci a tsakanin mutane to, ina wani shugaba ba shi ba?

Wani lokacin ma Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya kan yi umurni da a kira masa Abubakar da iyalansa don ya ba da wasicin gare su amma kuma sai ya fasa yana mai ƙarawa da cewa, Allah ba zai bari a kauce ma Abubakar ba, Musulmi ma kuma ba za su yi hakan ba. Lokaci na ƙarshe da haka ta faru shi ne a daren juma'arsa ta ƙarshe a duniya in da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce, a kawo masa takarda zai sa a rubuta alƙawari wanda zai hana saɓani, amma sai sayyiduna Umar ya ce, kar ku matsa ma Manzon Allah, ga littafin Allah a gabanmu, me kuke nema daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama? Ai zafin ciwon da yake fama da shi ya ishe shi. Da aka soma maganganu akai sai Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce, ku tashi ku ba ni wuri! Bai kuma sake wannan maganar ba a sauran wuni huɗu da ya yi bayan haka a duniya.

Abubakar ya zama khalifan farko

Ba zai yiwu ga duk wata al'umma mai cin gashin kanta ba ta wayi gari kuma ta maraita ba wani shugaba a kanta. Wannan shi zai fassara irin hanzarin da aka yi wajen tsayar da wanda zai gaji Manzon Rahmah Sallallahu Alaihi Wasallama.

A yammacin ranar litinin ne wadda Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya cika a cikinta, Abubakar ya samu labarin cewa, Ansaru, mutanen Madina sun yi gangami a wani waje da ake kira Saƙifa, can arewacin birni, sun fara nazarin sha'anin khalifanci a bayan Manzo Sallallahu Alaihi Wasallama. Kaitsaye Abubakar ya tasar ma wurin wannan taron na Ansar domin ya gane ma idonsa irin wainar da ake toyawa. A tare da shi akwai mutane biyu daga cikin manyan Muhajirai, su ne; Umar ɗan Khaɗɗabi da Amiru (Abu Ubaidata) ɗan Jarrah waɗanda bisa ga sa'a ne ya haɗu da su ba tare da an je nemansu don su halarci taron ba.

Da Abubakar ya iso wurin taron sai ya nemi su gabatar masa da bayanin abin da su ke ciki. Magabata daga cikinsu su ka yi jawabai cike da yabawa ga kawunansu da bayyana irin matsayinsu a Musulunci. Umar ya so a ba shi dama bayan haka ya yi magana, amma Abubakar ya neme shi da ya dakata. Sannan shi Abubakar ɗin ya yi wani gajeren jawabi wanda ya tabbatar ma Ansaru da duk abin da suka faɗi na falala har ma da ƙari a kan hakan. Ya ƙara da cewa, amma kuma kun sani mutane ba za su iya miƙa wuya ga wata ƙabila ba sai ta ƙuraishawa. Wannan shi ya sa Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ba da umurnin tsayar da khalifanci a cikinsu. Sannan ya tambayi ɗaya daga cikin manyan shugabannin Ansar, Sa'adu ɗan Ubadah (wanda shi ne Ansar su ke son su naɗa a matsayin khalifa) cewa, ko ka ji wannan bayani daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama? Sa'adu ya ce, eh.

Ganin haka ta faru, ga gaskiya ta fito a fili cewa, akwai matsala wani ba Baƙuraishe ba ya jiɓinci wannan lamari, kuma ga umurnin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama wanda shugaban nasu ya yi iƙirari a kansa, sai jikinsu ya yi sanyi, ya kasance ba abinda ya rage a kansu sai miƙa wuya ga gaskiya. Don haka nan take Abubakar ya ce ma su, to, in haka ne, ni na aminta ku naɗa ɗayan waɗannan biyu da ke tare da ni Umar ko Abu Ubaidah domin kowannensu ya cancanta.

Faɗin haka da Abubakar ya yi sai wani daga cikin Ansaru ya ce, ni na samar muku da wata mafita mai sauƙi ita ce, a naɗa shugabanni biyu, ɗaya daga cikinku ɗaya daga cikinmu. Sai Zaidu ɗan Sabitu (ɗaya daga cikin Ansar ɗin har wayau) ya ce, a'a, gaskiya dai ita ce, Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama shi ne ya kasance shugaba, mu kuma mu ne mataimakansa. Don haka, su naɗa khalifa mu kuma mu taimaka masa. A nan ne Umar ya yi wata magana wadda ta daɗa kashe musu jiki baki ɗaya. Ya ce, ya ku jama'a! Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama fa shi ne ya naɗa Abubakar don ya ba mu Sallah. A cikinmu wane ne yake iya mayar da shi baya shi ya shiga gaba?

Da haka dai Umar ya nemi amincewar Abubakar don ya yi masa mubaya'a. Nan take kuma sauran jama'a gaba ɗaya suka mara masa baya ba tare da wata jayayya da ta biyo bayan hakan ba. Washegari ranar talata Abubakar ya zauna a kan mimbari sauran al'umma su ka yi tasu mubaya'a musamman Muhajirai da aka yi wancan taron ba da su ba.

Ko Ali ya yi mubaya'a ga Abubakar?

Manazarta sun ƙari junansu sani a kan wannan magana. Abinda yake tabbatacce dai shi ne, Ali ya yi mubaya'a ga Abubakar amma ba a cikin gangamin farko da aka yi ranar talata ba. To, ko akwai wani jinkiri mai yawa a tsakanin mubaya'arsa da ta sauran Sahabbai? Kuma mene ne dalilin haka? Wannan shi ne muhallin da masana su ke saɓani a kansa.

Akwai dai wata muhimmiyar rana da Abubakar ya yi huɗuba wadda a cikinta yake cewa, Wallahi ban taɓa kwaɗayin sarauta ba a dare ko a safiya, ban kuma taɓa roƙon Allah a kanta ba a sarari ko a ɓoye. Bayan haka ne sai Ali da Zubairu suka tashi suka ba da hanzarinsu ga Abubakar, suna cewa, mu daman mun yarda da cancantarka ga wannan al'amari, domin mun san matsayinka a wurin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama, kuma mun san ya umurce ka da ka bada Sallah, amma mun ji zafin ba a yi shawara da mu ba.

A ruwayar Abu Sa'id al Khudri cewa ya yi, Abubakar ya duba a cikin mutane yana kan mumbari bai ga fuskar Ali ba, sai ya aika kiransa ya ce masa, ya aka yi ka na ƙanin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama kuma surukinsa sannan ka ke son ka raba kan Musulmi? Sai Ali ya ce masa, kada ka damu, ya miƙa hannunsa ya yi masa mubaya'a.

Daga cikin ra'ayoyin malamai kan fassara rashin gaggawar mubaya'arsa akwai masu alaƙanta shi da cewa, Fatimah (A.S) matarsa ta nemi a raba gadon mahaifinta Sallallahu Alaihi Wasallama domin a ba ta nata kaso. Abubakar kuwa ya sanar da ita abinda ya ji daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama cewa, su Annabawa ba a gadonsu, abin da duk suka bari ya zama sadaƙa ga Musulmi. Fatimah ta yi fushi a kan wannan magana kuma ba ta sake yi masa maganar ba har Allah ya karɓi ranta.

Duk da kasancewar Abubakar ba ya da laifi a cikin wannan lamari, amma an ruwaito ya je ya roƙi afuwarta a kan fushin da ta yi kuma ta yafe masa.

A ra'ayin wasu marubuta, wannan rashin jituwa a tsakanin khalifa da uwar gidan Ali shi ya janyo jinkirin da Ali ya yi wajen ba da mubaya'arsa. To, amma ruwayar da mu ka ambata a baya tana nuna cewa, damuwarsa a kan rashin shawartarsa ne a lokacin da aka naɗa khalifa shi ya kawo jinkirin mubaya’arsa.

            

Duk yadda al'amarin ya kasance dai, Ali ya yi mubaya'a ga khalifa Abubakar, ko da farko ko kuma daga baya. Kuma ya shiga a cikin sha'anin gwamnatinsa, ya yi yaƙi a rundunonin da su ka yi faɗa da waɗanda su ka yi ridda da waɗanda suka soke rukunin zakka. Kamar yadda ya bada gudunmawa mai yawa wajen tafiyar da mulkin Abubakar ta hanyar shawarwarinsa masu amfani.

Jinkirin da ya yi kuma ba zai kawo giɓi a sha'anin shugabanci ba, domin kamar yadda za mu gani a nan gaba, ba wani shugaban da bai gamu da irin wannan ba har shi kansa sayyiduna Ali a lokacin da nasa khalifancin ya kama.

Ayyukan Abubakar a lokacin shugabancinsa

Duk da ƙarancin lokacinsa, Abubakar ya yi ayyuka masu muhimmanci kuma masu yawan gaske waɗanda suka yaɗa manufofin Musulunci suka kafa daularsa, kana suka ba shi kariya daga sharrin maƙiya.

Tun da farko da karɓar aikinsa sai da ya shigar da duk sauran dukiyar da ya mallaka a cikin taskar gwamnati a matsayin sadaka zuwa ga Musulmi. Sannan ya ci gaba da sana'arsa kamar yadda ya saba. Daga bisani Umar ya lura da rashin yiwuwar haɗa aikin khalifa da kasuwanci inda ya nemi Abubakar ya dakatar da kasuwancinsa a yanka masa albashi. A lokacin da ya buƙaci ƙarin albashi kuwa sai da Sarkin Musulmi Abubakar ya nemi iznin jama'a a kan mimbari suka aminta sai dai wani mutumin ƙauye guda ɗaya da ya ce su ba su aminta ba. Abubakar ya ce masa, ai ku mutanen karkara 'yan amshi ne ga mutanen birni, in sun yarda ku sai dai ku ce Amin.

Abubakar ya kasance mai darajanta Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ƙwarai da gaske. Shi ya sa a lokacin da ya karɓi dukiyar farko a halifancinsa wadda ta zo masa daga Bahrain sai ya shelanta cewa, duk wanda Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya yi masa wani alƙawari to, ya zo mu cika masa. Haka kuwa ya biya duk bashin alƙawurran da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya yi.

Daga cikin ayyukan khalifa Abubakar akwai tattara Alƙur'ani da ya yi. Wannan kuwa ya faru ne a lokacin da aka ƙarasa yaƙin Yamamah, aka fatattaki sojojin Musailamah, sai Abubakar ya lura da cewa, mahardatan Alƙur'ani da yawa sun kwanta dama. A nan ne ya yanke shawarar a tattara Alƙur'ani wuri ɗaya a matsayin littafi a maimakon a dogara ga mahaddata waɗanda yaƙe-yaƙe na iya kawowa baya gare su.

Kasancewar sahabbai sun tarbiyyantu a kan bin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama sau da ƙafa, Umar ya yi jayayya da Abubakar a kan wannan ra'ayi nasa yana mai cewa, ya za ka aikata abin da Annabi Sallallahu Alaihi Wasallama bai aikata ba? Abubakar ya nace a kan ra'ayinsa yana lurar da shi cewa, wannan aikin alheri ne da Annabi zai yi farin ciki da al'ummarsa idan ta yi shi. Kuma ma dole ne a ɗauki wannan mataki don kare shi Alƙur'anin daga ɓacewa.

Wannan hangen nesan na Abubakar ya taimaka ainun wajen sadar da littafin Allah zuwa ga jama'a a wurare daban-daban na duniya ba tare da wani sauyi a cikinsa ba sai fa irin bambancin da ke akwai na karatun wasu kalmomi (ƙira'oi) wanda tun a zamanin Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama shi ya ba da izninsa don yalwantawa.

Yaƙe-yaƙen da a ka yi a lokacinsa

Abubakar ya karɓi ragamar khalifanci a lokacin da Larabawa su ka yi ridda suka fice daga addinin Musulunci in ban da mazaunan waɗannan birane, su ne; Makka da Madinah da Ɗa'ifa da Bahrain. 

Kwarjinin daular Musulunci ya kusa ya tafi ga baki ɗaya daga idon mutane ganin cewa jagoran tafiya ya kau daga duniya. A wannan lokacin ne wasu maƙaryata suka bayyana kamar Al Aswad Al Anasi a ƙasar yaman, da Musailamah Al Thaƙafi a Yamamah, da Ɗulaihah Al Asadi a ƙasar Najdu, dukkansu suna da'awar annabta. Ita ma Sajahi wata mata ce da ta yi irin wannan da’awa ta ƙarya.

Siddiƙu ya fuskanci wannan ƙabubale da zuciya mai ƙarfin imani da nasarar Allah, babu ja da baya.

Tun da farko sai ya zartas da ci gaban tafiyar rundunar Usamatu wadda Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya aike ta zuwa ƙasashen Balƙa'u a kudancin Jordan da Darum ta kudancin Falasɗinu kusa da yankin Gaza domin su yaƙe su, su yi kira zuwa ga Musulunci. Wannan shawara da Abubakar ya yanke ta gamu da ja in ja sosai daga ɓangaren Sahabbai har ma da shi Usamatu ɗin kansa, ganin cewa yanayi ya canza, ya kamata Musulmi su damu da gyara cikin gida maimakon neman fita waje, kuma musamman ƙasashen da suke cikin riƙon Rumawa ƙasa ta biyu a wajen ƙarfin yaƙi da makamai a duniya.

Abubakar dai bai sauya ra'ayinsa ba yana mai kafa hujja da cewa, Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama da kansa ne ya nanata batun tafiyar wannan runduna don haka ba abin da zai hana tafiyarsu. 

A cikin hikimar Gwanin Sarki wannan shawara sai ta zama alheri ga Musulmi domin kuwa duk in da wannan runduna ta shuɗa sai labarinta ake yi, ana mamakin irin ƙarfin da Musulmi su ke da shi a wannan lokaci wanda ya sa wafatin jagoransu ba ta karya su ba har ma suna nufin shelanta yaƙi a ƙasashen waje. Wannan sai ya maido da kwarjinin Musulmi a idon sauran mutane. Waɗanda kuwa suka yanke shawarar ficewa daga Musulunci sai cikinsu ya ɗuri ruwa suka haƙiƙance ba su iya ja da wannan sabuwar gwamnati, abinda ya sauƙaƙe ma Abubakar samun cikakkiyar nasara a kansu. Bayan kimanin kwanaki saba'in daga fitar rundunar Usamatu sai ga su sun dawo da cikakkiyar nasara da ganimomi masu tarin yawa.

Bayan haka ne Abubakar ya ɗaga tutoci guda goma waɗanda ya zaɓi mayaƙansu da kansa don yaƙi da masu ridda, ya kuma fita da kansa don ganin nasarar waɗannan rundunoni duk da yake Ali Raliyallahu Anhu ya yi ƙoƙarin nuna masa haɗarin fitar da kansa in da ya ce masa, kar ka yi mana hasarar kanka. Irin maganar da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya gaya ma Abubakar ɗin a yayin da ya ga kuzarinsa da ƙuzaminsa a yaƙin Badar.

Jagororin yaƙin ridda

Fitattun jagororin jihadi a wannan lokaci sun haɗa da Khalid ɗan Walid wanda ya yaƙi ƙabilun Asad da Gaɗfan mabiyan Ɗulaihah Al Asadi, ɗaya daga cikin annabawan ƙarya. A ƙarƙashin tutar Khalid kuwa akwai manyan baraden musulunci cikinsu har da Ali ɗan Abu Ɗalib (R.A).

Daga cikin jagororin har wayau akwai Ikrimah ɗan Abu Jahli da Shurahbilu ɗan Hassanah waɗanda suka yaƙi ƙabilar Banu Hanifah mabiyan Musailimah. Daga bisani Khalid ya karɓi ragamar wannan yaƙin bayan ya gama da mutanen Ɗulaihah da magoya bayan Sajahi ba'annabiyar ƙarya.

Akwai kuma Khalid ɗan Sa'id ɗan Ass wanda ya je iyakokin Sham, da Amru ɗan Ass da ya yaƙi ƙabilar Ƙudha'ah da Ala'u ɗan Hadhrami da ya nufaci ƙasar Bahrain. Wasu tutocin kuwa sun nufaci ƙabilun Hawazin da Banu Sulaim da Kindah da Banu Tamim da ƙabilun Tihama ta ƙasar Yaman da sauransu. 

Sahabbai sun gamu da taimakon Allah mai yawa, domin kusan a duk yaƙe-yaƙen da suka je abokan gaba sun fi su yawa, amma ƙarfin imaninsu da Allah da kyakkyawar manufarsu ta kare addininsa ta sanya taimakon Allah ya zamo a gefensu. 

Misali a yaƙin da aka fi sani da suna Harbul Yamamah yawan mayaƙan Banu Hanifah ya kai mutum dubu arba'in amma sojojin Khalid ɗan Walid sun daure a kan haɗuwa da su har sai da suka kashe sama da sojoji dubu goma daga cikinsu, sannan suka kai ga Musailimah inda Wahshi ya ɗara masa kibiya wadda ta halaka shi. 

Duka duka Musulmin da su ka yi shahada a wannan yaƙi ba su zarce ɗari shida ba. Daga baya ƙabilar Banu Hanifa sun nemi sulhu bisa ga tilas, Khalid ya rattaɓa hannunsa a kan wata yarjejeniya da su wadda a bayanta ne suka musulunta baki ɗayansu. Kafin haka Musulmi sun ganimanci dukiya da bayi masu yawa daga wurinsu.

A cikinsu har da kuyangar Sayyiduna Ali, Khaulatu ɗiyar Ja’afar Al Hanafiyyah wadda ita ce ta haifa masa Muhammad wanda aka fi sani da suna Ibnul Hanafiyyah (Ɗaya daga cikin Imamai ma'asumai a wajen wasu ɓangarori na Shi'a).

Bayan gama yaƙin Ridda 

Bayan da Sayyadina Abubakar (R.A) ya haƙiƙance cewa, ya magance matsalar ridda, sai ya mayar da hankalinsa ga faɗaɗa daular Musulunci ta hanyar isar da saƙonsa zuwa sauran ƙasashen ƙetare.

A nan ne fa aka gwabza yaƙe-yaƙe tare da sojojin majusuwa na Farisa da kiristocin Sham. Mafi shahara daga cikin yaƙe-yaƙen da aka yi shi ne yaƙin Yarmuk wanda Musulmi ƙimanin dubu ashirin da bakwai (27,000) suka tunkari rundunar kiristoci mai mayaƙa dubu ɗari da ashirin (120,000).

Musulmi kafin su cimma fagen wannan yaƙi sun gamu da ƙishirwa mai tsanani wadda ta tilasta su yanka raƙumansu don su samu ruwan sha. Haka kuma sun samar da sababbin hanyoyi a cikin sunƙurmin daji don taƙaita tafiya.

An ba da labarin cewa, a cikin wannan yaƙin ne Mahan Sarkin Ruma ya nemi ganawa da Khalid, inda ya nemi ya tozarta Musulmi yana mai cewa, mun samu labarin yunwa ta fitar da ku. Don haka, za mu sallame ku da Dinari goma goma kowannenku. Za mu kuma ba ku tufafi da abinci, mu kuma rinƙa aika muku irinsu kowace shekara.

To, da yake an ce karen bana shi ke maganin zomon bana, Khalid (R.A) sai ya ba shi amsa da cewa, mu ba abinda ya kawo mu ke nan ba. Mu dai a rayuwarmu babu abin da mu ke so kamar shan jinin ɗan adam, sai mu ka sami labarin cewa, jinin Rumawa ya fi kowane jinin ɗan adam daɗi, shi ne mu ka zo mu yaƙe ku domin mu sha.

Faɗin haka sai cikin gogan da na jama'arsa suka ɗuri ruwa, ba tare da ɓata lokaci ba bayan fara yaƙin Rumawa suka rinƙa arcewa suna tsoron a shanye jinin su.

Nasarar Allah ta sauka ga Musulmi nan take 

Har wayau a wannan yaƙin ne Sahabbai suka bar wani gagarumin abin tarihi wanda ba a taɓa ganin irinsa ba. Domin kuwa an samu ruwa kaɗan a lokacin tsananin ƙishi amma ya kasance kowannensu yana cewa a kai ma wani ɗan uwansa Musulmi har sai da wasu daga cikinsu suka mutu saboda ƙishirwa alhalin suna zaɓin 'yan uwansu da wannan ruwa.

Ajali Ya kusanto, Abubakar Ya Nemi Shawarar Sahabbai 

Lokacin da ciwon ajali ya tsananta ga Sarkin Musulmi Abubakar sai ya tara abokan shawararsa daga cikin Sahabbai ya nemi ra'ayinsu dangane da wanda zai gaje shi.

Gaba ɗayansu sai suka ce, mun ba ka gari, ra'ayinka shi ne namu, kowanensu yana ƙoƙarin ya ture ta daga kansa. Ganin haka sai Abubakar ya neme su da su yi masa jinkiri har ya sake yin nazari.

Bayan haka, sai ya aika aka kira masa Abdur Rahman ɗan Auf ya tambaye shi kai tsaye, mene ne ra'ayinka dangane da Umar? Abdur Rahman ya ce, duk inda ka ajiye shi ya wuce nan.

Sannan ya kira Usman ɗan Affan ya tambaye shi, sai ya ce, baɗininsa ya fi zahiri. Abubakar ya ce masa, ka kyauta ma kanka domin idan ta tsallake shi to ba inda za ta faɗa sai a kanka.

Allah Mai zamani! Mu duba yadda mulki yake abin gudu a wancan lokaci, amma ba da daɗewa ba sai duniya ta canza.

A lokacin rasuwarsa, 'yar' sa A'ishah Uwar Muminai tana zaune a gabansa tana koyi da wani mawaƙi da yake faɗin albarkacin bakinsa game da mutuwa don ta rage wa kanta damuwa. A nan ne Siddiƙu ya ɗaga kansa ya ce da ita, me ya sa ba za ki karanta in da Allah yake cewa 

) وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ (19)( سورة

Ma'ana 

Kuma mayen mutuwa ya je da gaskiya. (Sai a ce masa) Wannan shi ne abin da ka kasance kana bijirewa daga gare shi. Suratu Ƙaf, aya ta 19.

Da ciwonsa ya daɗa tsananta an nemi izninsa don a kawo masa likita, sai ya ce, "Ai likita ya duba ni".

Aka ce, me ya faɗa? Ya ce, "Ya ce: "Ni mai aikata abin da naga dama ne". Yana nufin cewa, Allah ya san halin da yake ciki kuma ba zai fasa abinda ya hukunta ba.

Abubakar ya yi wafati a cikin watan Jimadha Akhir a shekara ta goma sha uku bayan hijira bayan ya yi shekaru biyu da watanni uku a kan wannan muƙami.

Karanta Sauran anan»