KARANTA JERIN SUNAYEN MALAMAI DA ALARAMMOMIN DA JIBWIS TA KASA TA TURA TAFSIRIN RAMADAN NA 1439AH 1440H/2019 A JAHOHIN NAJERIYA DA KASASHEN DUNIYA

JAMA’ATU IZALATIL BID’AH WA IKAMATIS SUNNAH SUNAYEN MALAMAI DA ALARAMMOMIN DA JIBWIS TA KASA TA TURA TAFSIRIN RAMADAN NA 1439AH 1440H/2019 A JAHOHIN NAJERIYA DA KASASHEN DUNIYA.

JIBWIS NIGERIA

1. Sheikh Abdullahi Bala Lau Da Alaramma Nasiru Salihu Gwandu - Jimeta, Adamawa

2. Sheikh Dr. Ibrahim Jalo Jalingo Da Alaramma Mustapha Jalingo - Jalingo, Taraba

3. Sheikh Usman Isa Taliyawa Da Alaramma Abubakar Muhd Gombe - Gombe, Gombe

4. Sheikh Abbas Jega Da Alaramma Abubakar Adam - B/Kebbi, Kebbi

5. Sheikh Ibrahim Sabi’u Jibia Da Alaramma Aminu Salisu Jibia - Masjid Hamza Jibia, Katsina

6. Sheikh Yakubu Musa Hassan / Saifuddeen Yakubu Musa Da Alaramma Usman Birnin Kebbi - Katsina, Katsina

7. Sheikh Dr Isma’il Kumo Basirka Da Alaramma Usman Barikin Ladi - Jos, Plateau

8. Shk Dr. Abdullahi Saleh Pakistan Da Alaramma Abbas Iliyasu - Kano, Kano

9. Sheikh Muh’d Kabir Haruna Gombe Da Alaramma Ahmad Sulaiman - T/Wada / Malali, Kaduna

10. Sheik Dr Ali Mustapha Da Alaramma Mato Gumau - Gashua, Yobe

11. Sheikh Abubakar Giro Argungu Da Alaramma Saifullahi Musa Makera - Masjid Haruna Danja Zaria, Kaduna

12. Sheikh Aliyu Abdullahi Telex Da Alaramma Muhsin Ishaq - Aleiru, Kebbi

13. Sheikh Surajo Muhammad Gusau - Gusau, Zamfara

14. Sheikh Mas’ud Ibrahim Offa - Rimi College, Kaduna

15. Dr Muhammad Sani Umar R/lemo Da Alaramma Abubakar Muhammad Rariya - Masjid Gwallaga, Bauchi

16. Sheikh Sani Yakubu Da Alaramma Ridwan Kaduna - Zaria, Kaduna

17. Sheikh Abubakar Abdussalam Baban Gwale Da Alaramma Tukur Jakada - Alkhulafaur Rashidun, Alpa Nla, Agege, Lagos

18. Sheikh Ahmad Muhammad Boyi Da Alaramma Muhammad Aliyu Babangida - Masjid Finance Jalingo, Taraba

19. Dr Ibrahim Abdullahi Sani R/Lemo Da Alaramma Yusuf Suru - Area 11 Masjid, Abuja

20. Mall. Aliyu Ladan Da Alaramma Nasiru Dan Malam - Life Camp, Abuja

21. Mal AbdulRazak Yahaya Haifan Da Alaramma Kabir Hussaini Daura - Gwagwalada, Abuja

22. Mal. Abdullahi Umar Zaria Da Alaramma Salihu Gumi - Garki Village, Abuja

23. Mal. Auwal Mai Gaskiya Da Alaramma Aliyu Ibrahim Paki - Fed. Min. of Works, Abuja

24. Mal. Abdullahi Karshi Da Alaramma Abdulkrim Akwanga - Villa, Abuja

25. Mal. Sahibul Kuwa - Dakkwa, Abuja

26. Mal Abdulrahman Alzamfari Da Alaramma Saifullahi Kira - Berger Masjid, Abuja

27. Dr Ahmad Atiku Auwal - Gwarimpa Masjid, Abuja

28. Mal. Tajuddeen Imam Da Alaramma Murtala Muhammad - Prince & Princes, Abuja

29. Mal Adda’urrahman Alhassan Saeed - Gumel, Jigawa

30. Dr. Bashir Imam - Masjid Amb. Yola, Adamawa

31. Dr. Sadau Salihu - Yola, Adamawa

32. Dr. Abdulqadir Saleh Kazaure Da  Alaramma Idris Gashuwa - Jimeta, Adamawa

33. Dr Abubakar Bama - Masjid Nyanya, Abuja

34. Dr AbdulRahman Sani Yakubu Da Alaramma Sulaiman Abdullahi Azare -Juwa Emirate Council, Abuja

35. Mal Usman AbdulHamid - Numan, Adamawa

36. Mal. Alkali Sulaiman Yusuf Da Alaramma Dauda Muh’d Zukku - Masallachin Adamu Jumb, Bauchi

37.. Mal. Aliyu Saeed Gamawa Da Alaramma Saeed Adamu - Peoples Bank Masjid Gamawa, Bauchi

38. Dr. Ibrahim Adam Umar Disina- Masjid Rahama, Bauchi

39. Mal. Abba Abdullahi Gwale Da Alaramma Idris Saminaka - Lapai, Niger

40. Mall Abdul aziz Dan lami Da Alaramma
Nafiu A A saeed - Tilden Fulani, Bauchi

41. Mal. Abubakar Mala Da Alaramma Bala Bako - Alkaleri, Bauchi

42. Dr. Zubairu Madaki Da Alaramma Kabir Abdullahi - Masjid Umar bn Al khattab, Kofar Wambai, Bauchi

43. Shk Ahmad Tijjani Yusuf Guruntun Da Alaramma Muhammad Zahruddeen - Masj S19 Dutsen Tenshe Bauchi, Bauchi

44. Mal. Abubakar Mukhtar Yola - Masallachin Nepa Jimeta, Adamawa

45. Sheikh Abubakar Usman Pakistan Da Alaramma Farouq Jada Tambuwal - Makurdi, Benue

46. Mal. Nura Khalil - Apo, Legislative Quarters, Abuja

47. Mal Yaqub Isah Da Alaramma Adam Mahmud - Kwayakusar, Borno

48. Mal.Abba Musa Da Alaramma Aminu Ibrahim Potiskum - Maiduguri, Borno

49. Shk Muhd Abubakar Kachalla Da Alaramma Ahmad Jiha Ismail - Maiduguri, Borno

50. Mal Zainu Usman Baban Tine - NNPC Kaduna, Kaduna

51. Dr. Umar Dokaji Da Alaramma Auwal Ung Maikawo - Sapele, Delta

52. Mal. Nazifi Hashim Zaria Da Alaramma Hassan Musa Funtua - Cattle Market Benin City, Edo

53. Mal. Shafi’I Salihu Kazaure Da Alaramma Sani Ibrahim Mainiyya - Ung. Sabo Ile-Ife, Osun

54. Mal. Mustapha Yusuf Hadejia Da Alaramma Muhd Auwal Jalingo - P/Harcourt, Rivers

55. Mal. Adam Muhammad Adam Da Alaramma Abubakar Jibril Bula - Gombe, Gombe

56. Dr Abdallah Umar Gadon Kaya Da Alaramma Baba Lawal - Kan Bariki,( Water Board) Kumo, Gombe

57. Mal. Usman Bello Santuraki Kumo Da Alaramma Nafiu Ismail - Kazaure, Jigawa

58. Mal. Sulaiman Abubakar Birnin Kudu - Yalwan Damai, Jigawa


59. Mall Isa Abdullahi Da Alaramma Hamza Isa Abdullahi - Hadeja, Jigawa

60. Mal. Alkasim Hotoro Da Alaramma Yunus Isma’il - Potistum, Yobe

61. Dr Abdurrahman Idris zakariyya Da Alaramma Auwal Iliyasu - Saminaka, Kaduna

62. Mal. Musa Asadus Sunnah - Sokoto, Sokoto

63. Mal. Murtala Nasir Almisry Da Alaramma Aliyu Dahir - ASD Motors, Kaduna

64. Mall Abdulrahman Maiduguri Da Alaramma Shamsuddeen Haruna - Rigachikun, Kaduna

65. Mal Abubakar Usman Bolari - Oshogbo, Osun

66. Mal. Hamza Alhassan Sa’eed Da Alaramma Abubakar Rano - Sani Zangon Daura Estate, Kado, Abuja

67. Mal Nura Kofar Mata Da Alaramma Abubakar Umar Balarabe - Ojo-Express T/Sunnah Ibadan, Oyo

68. Mal. Ibrahim Abdullahi Bauchi Da Alaramma Kabiru Yawuri - Ado-Ekiti, Ekiti

69. Dr Idris Alhassan Abubakar Da Alaramma Shamsu Ahmad Mairuwa - Gboko, Benue

70. Sheikh Abdul Hadi Aliyu Daura Da Alaramma Yunusa Abubakar - Dan Fodio Masjid, Kaduna

71. Mal. Usman Zagga Da Alaramm Safiyan Abdullahi - Rijau, Niger

72. Mall Shuaibu Salihu Zaria Da Alaramma Abdullahi shu”aibu sal - Al-Islah Foundatn Zaria, Kaduna

73. Mal. Muhammad Sani Alhamidy - Bebeji, Kano

74. Mal. Abdul mudallib Ahmad Muhammad Da Alaramma Salihu Muhd Usman - Masjid Triump, Kano

75. Mall Abdul mudallib Gusau Da Alaramma Umar Ramadan - State Univ.Wudil, Kano

76. Mall Saifullahi Adam Shuaib Da Alaramma Tasiu Sabiu - Huguma Takai Kano, Kano

77. Mal Muhd Adam Algargawy - Kura, Kano

78. Mall Ibrahim Idris Zakariyya - Tudun Wadan Dankade, Kano

79. Mall Surajo Mahmoud Kankia - Govt Printing Katsina, Katsina

80. Mal. Aminu Liman Mustapha - Zaria Rd Masjid FT, Katsina

81. Mal. Mukhtar Usman Jibia - Govt. House, Katsina

82. Mal. Aminu Yammawa - Masjid. G.R.A, Katsina

83. Mal. Yahaya Salihu Isah Da Alaramma Auwal Umar - Masjid Kerau, Katsina

84. Mal. Musa Mansur Da Alaramma Salihu Ahmad - Masjid Karama Daura, Katsina

85. Mal. Hassan Yusuf Da Alaramma Haruna Salisu - Masjid Senator (Madawaki)Daura, Katsina

86. Dr Jamilu Zarewa Da Alaramma Ashiru Rawayau, Masj Bilal Ibn Rabah N/Low-Cost, Katsina

87. Mall Safiyyu Alqasim Saulawa Da Alaramma Mukhtar Salisu Jibiya - Bakori, Katsina

88. Mal. Jamilu Albani Da Alaramma Abuzaid - Lafia, Nasarawa

89. Mal. Umar Jiga Da Alaramma Shukranu Yelwan Shandam - Sokoto, Sokoto

90. Mal. Muhammad Rabi’u Isah Fatawa Da Alaramma Adam Muhammad Fana - Bena, Kebbi

91. Mal. Ahmad Ahmad Kura - Dutsin-ma, Katsina

92. Mal. Imam Aliyu Bunza Da Alaramma Amiru Ibrahim Argungun - Argungun, Kebbi

93. Mal.Umar Sadiq Jega Da Alaramma Iliyasu Birnin Gwari - Suleja, Niger

94. Sheikh Mukhtar Zinder - Illela, Sokoto

95. Mal. Imam Dahiru Lokoja Da Alaramma Ishaq - Lokoja, Kogi

96. Mal. Imam Yahaya Iddah Da Alaramma Auwal Muhammad - Iddah, Kogi

97. Mal. Yusuf Umar Da Alaramma Rabi’u Ibrahim - Obajana, Kogi

98. Mal. Salihu Muhammad Da Alaramma Ahmad Muhammad - Kaiama, Kwara

99. Mal. Attahiru Kaiama Da Alaramma Ibrahim Kaima - Ilorin, Kwara

100. Dr Abdulmajid Umar - Rimi Collage, Kaduna

101. Mal. Hussini Isa Abubakar Da Alaramma Nafi’u Bena - Yawuri, Kebbi

102. Dr Muhammad Sani Suleiman Ft Da Alarramma Abubakar Kaura - Gombe, Kumo, Gombe

103. Mall. Bukhari Yakubu Da Alaramma Muhammad fari - Agege Lagos, Lagos

104. Mall Adamu Salihu Gusau - Tambuwal, Sokoto

105. Sheikh Imam Sulaiman - Masjid 1004, Lagos

106. Mal. AbdulRahim Sabi’u Rafindadi Da Alaramma Sani Danwarai - Kontagora, Niger

107. Mall Adam Ibrahim Al-madani Da Alaramma Abbas Dahir Abubakar - Karu Masjid JIBWIS, Nassarawa

108. Mal Rufa’i Nasir Da Alaramma Ibrahim Abubakar - Keffi, Nasarawa

109. Dr Umar Gumi Da Alaramma Sulaiman Hussaini Doma - Doma, Nasarawa

110. Mal. Muh’d Sani Ahmad Almuhadis Da Alaramma Abubakar Bawa - Wawa, Niger

111. Mal. Lawal Shu’aibu Abubakar Da Alaramma Abdulrashid Jega - Minna, Niger

112. Mal. Mujittaba Yakubu Musa Da Alaramma Jamilu Isah Dallaje - Kafanchan, Kaduna

113. Mall Isah Shehu Ruga Da Alaramma Abubakar Ung Madi - Ganye, Adamawa

114. Mall.Muhammad Auwal Rijau Da Alaramma Abubakar A. Abubakar Kagara - Mariga, Niger

115. Mal. Abba Musa Da Alaramma Aminu Ibrahim - Maiduguri, Borno

116. Mall Musa Mujaddadi - Lafai, Nigrer

117. Mal.Bukhari Ibn Ishaq Albayani Da Alm Anas Abdullah Yalwan Shandam - Shiroro, Niger

118. Mal Isah Ibrahim Bawa Mai Shinkafa Da Alrm Ismail Abdullahi Mangu - Yalwan Shendam, Plateau

119. Mall Muhammad Aminu Muhammad Saminaka Da Alaramma Yusuf Dabai Mai  60 - Bukur, Plateau

120. Mal. Muhammad Barkindo Jungudo Da Alaramma Abdullahi Badejo - Jalingo Masjid Ummah, Taraba

121. Mall Nuruddeen Tukur Numan Da Alaramma Bashir Gombe - Jami’u Hajara Plaza Funtua, Katsina

122. Mal. Yunus Saeed Abdul-Hamid Da Refinery Depot, Rivers

123. Mal. Abdulbasir Ung MaiKawo Da Alarmma Sani Mulumfashi - Koko, Kebbi

124. Mal.Aliyu Aliyu Muhammad Jos Da Alaramma Bala Abubakar Tambuwal - Hadeja, Jigawa

125. Mal. Umar Mai Damma Da Alaramma Auwal Adam Sokoto - Masjid Sheik Abubakar Gumi Sokoto, Sokoto

126. Mal. Abubakar Ladan Mai Idigami Da Alaramma Muhammad Auwal - Masjid Lokoja Road Sokoto, Sokoto

127. Mall Sani Abubakar Tambuwal - Sultan Ibrahim Dasuki Mosque, Sokoto

128. Sheikh Dr. Mansur Ibrahim Sokoto Da Alaramma Abubakar Ghani - MasjidAbu Huraira, Sokoto

129. Dr Muhammad Rabi”u Collage Da Alaramma Sidi Ali - Ningi, Bauchi

130. Mal. Gambo Kyari Maiduguri Da Alaramma Mustapha Hamza Jarmai - Wukari, Taraba

131. Mal Khalid Usman Khalid Da Alaramma Salisu Ung. Kanawa - Gummi, Zamfara

132. Mal Hassan Bako - Shagamu, Ogun
133. Imam khidir Bello Manufa Da Alaramma Hudu Usman Aleiru - Bukkuyum, Zamfara

134. Mal. Attahiru Muhammad Tilde - Jaji Maji, Yobe

135. Mal Abdulaziz Ibrahim Bauchi Da Alaramma Sulaiman shafi’I FTA - Matazu, Katsina

136. Mal Aliyu S. Mafara Da Alaramma Usman Tagule - Kamba, Kebbi

137. Mal.Ibrahim Damaturu Da Alaramma Sani Nguru - Damaturu, Yobe

138. Dr Umar Musa Kano Da Alaramma Bello Argungu - Anka, Zamfara

139. Mal. Usman Arabi - Malumfashi, Katsina

140. Mal. Aminu Numan Da Alaramma Amir Abdullahi Dorawa - Mangu, Plateau

141. Mal. Abubakar Salihu Dengi - Ibadan, Oyo

142. Mal. Anas Assalafy - Ketaren Waya, Benue

143. Mal. Abubakar Musa Azi - Ebonyi, Ebonyi

144. Mal. Shuaibu Adam Makoli - Dangi, Plateau

145. Mal. Aminu Khalil U/Barau - Masjid Ahlil Sunnah Ikorodu, Lagos

146. Mal Surajo Umar Maga Da Alaramma Alkasim Musa - Masjid Hausa Qtrs Ugella, Delta

147. Mal Musa Usman Alkanawi Da Alaramma Mu’awiyya Adbdulrahman - Masjid Ujole, Ekpoma Town, Edo

148. Mal Abubakar Usman Da Alaramma Anas Abubakar - Masjid Lagos Str Benin City, Edo

149. Sheik Muhammad Fatihu Da Alaramma Ibrahim Adam Futua - Apo Legislative Qtrs Zone A, FCT

150. Sheik Ibrahim Lawal (USAMA) Alaramma Zaharadden Surajo - Apo Legislative Qtrs Zone B, FCT

151. Mal. Muhammad Abubakar Da Alaramma Fadlu Muhammad - Apo Legislative Qtrs Zone D, FCT

152. Mal Yahaya Gidadawa Da Alaramma Mustapha Hamza Jarmai - Onitsha, Anambra

153. Mal Murtala Bello Da’a Da Alaramma Ibrahim khamis Saminaka - Benin city, Edo

154. Mal Hussaini Yusuf Mabera Da Alaramma Mustapha Argungu - Warri, Delta

155. Mall. Muhammad Auwal Isah Jere Da Alaramma Murtada M. Namadi - Bakin Gareji,Jere, Kaduna

156. Dr Abubakar Usman Ribah Da Alaramma Muhammad Bunza - Bargu, Niger

157. Mall Rabi’u Aminu Bebeji - Geidam,  Yobe


GHANA

1. Mal. Muhammad Umar Abdulhanna Da Alaramma Abdulrahman Abubakar - Masjid Ib Abbas Ghana

2. Mal. Ahmad Ibrahim - Masjid Khulafa’urrashi
dun

3. Mal. Muh’d Bello Muh’d Saminu - Masjid Bilal

4. Mal. Sanusi Yusuf Muh’d - Masjid Furqan

5. Mal. Abdul Razak Kumasi Da Alaramma
Abdullahi Ibrahim - Masjid Daraarul Hadith

6. Mal. Abdul Malik Idris - Masjid Attaqwa

7. Mal. Muhammad Kaamil Da Alaramma Abubakar Idris - Masjid Ta’afo

8. Mal. Muhammad Addo - Masjid Zuraak

9. Mal. Muhammad Suwaid - Annaduwa

10. Mal. Manir Saeed - Bilal Accara

11. Mal. Sulaiman Adam Aljamzuri - Masjid Jami’ul Rahma

12. Mal. Muhammad Taufeeq Abdulrahman Kulusey - Masjidul Nurul Ameen


TOGO


1. Mal. Muawiyya Umar Mukhtar Ali Da
Alaramma Mukhtar Ali - Masjid Abu Ubaida

2. Mal. Salihu Saaya - Masjid Furqan

3. Mal. Abubakar Ali - Masjid Attaqwa

4. Imam Ahalil Sunnah (Abdulwahab Abdallah) Da Alaramma Dan Mairogo - Babban Masallacin Zango

COT’D VOURE


1. Mal. Jibirilu Musa Da Alaramma Usman Muh’d - Masjid Khausar Farbi Abidjan

2. Mal. Alhassan Musa Da Alaramma Abubakar - Apobo Abidja

3. Mal. Muh’d Abdulkarim Da Alaramma Abubakar Musa - Masjid Alh. Yusha’u Usaini Abidjan

4. Mal. Abdulsalam Shu’aibu Da Alaramma
Ukasha Alasan - Masjid Hausa Bugu Korgu

5. Mal. Khalil Abubakar Da Alaramma Abubakar Madu - Masjid Hausa Sempedro

6. Mal. Idris Haruna Da Alaramma Buhari Sale - Fresh Zeal Abidja

7. Mal. Muhammad Hariz Da Alaramma Abdullahi Yusuf Yakubu

8. Mal. Hamza Abdullahi Da Alaramma Abdullahi Abdulrahman - Yamasukuro

9. Mal. Hamza Idris - Yamasukuro

NIGER REP.


1. Mal. Imam Abdullah Umar - Masjid Imam Malik Niamey

2. Mal. Hussaini Hassan - Masjid Usman Ibn Affan Niamey

3. Mal. Abdul rahman Hussaini - Masjid Imamul Bukhari Niamey

4. Mal. Kasim Ali - Masjid Umar bn Khattab Niame

5. Mal. Iliyasu Abdullahi Da Alaramma Adam Muh’d Ibrahim - Masjid Karkada Zinder

6. Mal. Nazir Manzo Magarya Da Alaramma Abubakar Alhassan - Magarya

7. Mal. Abubakar Ibrahim - Magarya

8. Mal. Murtala Ibrahim - Maradi

9. Mal. Murtala Ibrahim - Tassawa

10. Mal. Adamu Salihu - Dosso

11. Mal. Abba Ghana - Tahoa

12. Mal. Nuhu Muhammad - Tahoa

13. Mal. Khamis Ahmad Da Alaramma Abubakar Usman - Galmi

14. Mal. Muhammad Khulud Ahmad - Maine, Soroa

15. Mal. Adam Ibrahim - Dosso

16. Mal. Abdulrahman - Teleberi

17. Mal. Dauda Nuhu - Teleberi

18. Mal. Yakubu - Teleberi

19. Mal. Yunus Chilakaro - Diffa

20. Mal. Abba Ghana - TahoaMal.

21. Ishaq Adam (Barrister) Da Alaramma Abdulhay. - Umar bn Alkhadab Gaya

22. Sheik Shuaibu Muhammadu Da Alaramma Sulaiman Abubakar - Masjud Al’ansar Niamey

23. Mal. Aliyu Muhammad Sani Adarawa Da Alaramma Ibrahim Yahuza Bauchi - Niamey

24. Mal.Muhammadu Haruna Gaya Da Alaramma Nuhu Adamu - Masjid Imam Malik

25. Mal.Muhammad Usman Da Alaramma Khalil Iarhim - Masjid Muhajirin

26. Mal.Sanusi Abubakar Da Alaramma Muhammad Abubkar - Masjid Round Point Ba Are

27. Mal. Salifou Abdullahi Maradi Da Alaramma Kamissou - Masjid Marad

28. Mal. Buhari Muhammad Da Alaramma Idrissa Issofou - Masjid Tahoa

29. Mal. Salissou Garba Da Alaramma Massa-oudour Hussaini - Masjid Diffa

30. Mal. Laminou Da Alaramma Aliou Moussa - Masjid Zinder

31 Mal. Khalid Hassan Da Alaramma Abdullbaki - Masjid Niamey

32. Mal. Ousseini Abdoulaye Da Alaramma Laouali - Masjid Arlit

33. Mal. Bachirou Yahaye Da Alaramma Ibrahim - Masjid Tillaberi

BURKINA FASO


1. Mal. Yakubu Tanko - Kantchari

2. Mal. Hamma Zakariya - Namuno

3. Mal. Dr. Kindo Muhammad - Ougadougou

4. Mal. Muhammad Bashir Da Alaramma Yahaya Adam - Falagountou

5. Mal. Aufon Muhammad - Falagountou

6. Mal. Muhammad Usman - Masjid Furqan


BENIN REP.



1. Mal. Muhammad Kabir - Zango Cottonou

2. Mal. Suleiman Abubakar Da Alaramma Abu Sambo - Malabil

3. Mal. Abdulganiyu Raji Da Alaramma Shuaibu Latifi - Malabil

4. Mal. Jibril Abubakar Da Alaramma Ibrahim Abdullahi - Cotonor

5. Mal. Umar Garba Da Alaramma Zubair Mairiga - Cotonor

6. Mal. Idris Ishaq Da Alaramma Mujahid Dahir - Zuggu

7. Mal. Usman Abdulwahab Da Alaramma Hudu Abdullatif - Zuggu

8. Mal. Marwan Umar Da Alaramma Abdul Mateen - Kandee

9. Mal. Haruna Alhassan Da Alaramma Nasir Ishaq - Kandee

10. Mal. Dr. Dauda Da Alaramma Isa Adam - Kandee

11. Sheikh Abdullahi Banji Da Alaramma Jibril Ahmad - Malabil

12. Mal. Khalid Zakariya Da Alaramma Dauda Abubakar - Boyiko

13. Mal. Mukhtar - Farako

CAMEROUN


1. Sheikh Saidu Makoli - Bamenda

2. Sheikh Dr. Abu Umar Bala - Bamenda

3. Sheikh Suleman - Douala

4. Sheikh Bello - Younde

5. Sheikh Hadi - Younde

6. Sheikh Godabe - Doula

7. Sheikh Usman - Younde

8. Sheikh Sule Adam Labo - Masjid
ITTIHAD, Doula

9. Sheikh Abu Umar - Masjid Nur, Baminda

10. Sheikh Usman Biyagoro - Masjid Mgyengai, Younde

11. Sheikh Bello - Masjid Alhaji Garbati, Younde

12. Imam Mahmud Aliyu - Baban Masallacin Sarki, Gamdare

13. Sheikh Abdullahi - Masjid Alhaji Adam Bertuwa

14. Sheikh Zakariya Dotti - Masjid Salam, Doula

15. Sheikh Yakubu - Masjid Rahma Walhidaya, Doual

16. Sheikh Nasara Ismail Bagori - Masjid Taqwa

SENEGAL


1. Mal. Abdulkarim Yahaya - Dakar
GUINEA CONAKRY

1. Dr. Mourris Abubakar - Conakry
CENTRAL AFRICA

1. Dr. Badiga Moussa - Bangui

SAUDI ARABIA

1. Shiekh Rajab - Masjidu Ameera Makkah
United State Of America (USA)

1. Mal. Kassim Muhammad Bella - Masjid Mumineen 8875 Benning, Dr Houston Texas 77031, USA

2. Mal. Firdaws Ladan - Masjid Ibn Taymiyyah 8000 martin luther king Jr Hwj,Glen, Arden,MD, USA
Europe(UK)

1. Mal.Muhammad Mubarak Abdulai (M Bature) - Mrkazul Tauheed NO.1 rectory Road,St 1,Stoke on Trent, Staffordshire, UK


2. Mal.Muhammad Saifuddeen Abubakar - Masjidul Salaam Comunidad Islamica De Benidorn Juzgados, Benidorm, Alicante, Spain

3. Mal.Mu’azu Shu’aib Bamba - Masjidul Sunnah Uppsala, Bandstolvagen,37,75648

4. Mal.yousuf Umar Jallo - Masjidul Rahma (Hamburg) Beim Gesundbrunnen 1 ,20537,hamburg, Germany

5. Mal.Muhammad Brussels - Masjid Abubakar Sddiq Rue de la Colonne, 32,Bruxells 1080. Belgium

Allah ya taimaka, ya bada ikon aiki da abun da za'a gabatar. Amin.



Sanarwa: Sakataren kungiya na kasa
Sheikh Dr. Kabiru Gombe.


Via: Ibrahim Baba Suleiman
Director General, Jibwis
Social Media.

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki Tukuru don jin dadin ku

Isar da bayanai akan lokaci ba tareda son

zuciya ba shine muradin Mu

Burin shafin Muryarhausa24 shine ta fito

da kyawawan manufofi, tsari, Nagartar masu jin

yaren Hausa a dukkan fadin Nigeria da kasashen

da suke makwabtaka da ita kuma ta hada kan

masu jin yaren Hausa waje ɗaya a ko ina suke

Domin samun Labarai,Nishaɗi, Kalaman Soyayyar Hausawa,Bincike mai zurfi,,Tarihi,Fadakarawa,Tunatarwa, Addu'o"in littafin Hisnul Muslim (Garkuwar Musulmi) cikin harshen Hausa, Kimiya da Fasaha,Hotuna,Hausa Comedy, Sharhi mai gamsarwa, tsage gaskiya dalla-dalla da dai sauran su Ku ci gaba da kasancewa da Mu a www.muryarhausa24.com.ng a duk inda Ku Kasance a fadin Duniya

Mun kudiri aniyar tsage gaskiya

na bada labarai da suka hada da

harkokin yau da kullum Da zummar

samar da zaman lafiya da kuma

daukaka kima da martabar

al’adun Hausa.

DOMIN SAMUN LABARAI, RAHOTANNI, LABARIN BOLLYWOOD, LABARIN FINA-FINAN HAUSA NA KANNYWOOD, LABARIN WASANNI, HAUSA NOVELS, SABABBIN WAKOKIN SIYASA, TSOFAFFIN WAKOKIN HAUSA, ZAFAFAN KALAMAN SOYAYYAR ZAMANI, TSOFAFFIN WAKOKIN SIYASA, SABABBIN WAKOKIN HAUSA, FADAKARWA, TUNATARWA ADDU'O"IN LITTAFIN HISNUL MUSLIM (GARKUWAR MUSULMI) CIKIN HARSHEN HAUSA,NISHAƊANTARWA, LABARIN WASANNI, GARAƁASAR KIRA DA HAWA YANAR GIZO, ILIMANTARWA DA SAURAN SU AKAN LOKACI KU CI GABA DA KASANCEWA DA MU A www.muryarhausa24.com.ng

Zaku iya aiko mana da Labari ko shawarwari, Ra'ayoyin ku ko kuma nuna gamsuwar Ku akan yadda Mu ke tafiyar da wannan Shafi mai ALBARKA aika saƙon ka/ki akan addreshin Mu Na yanar gizo muryarhausa24@gmail.com  Za muyi farin ciki da samun saƙon ka/ki

Mungode

Source: Jibwis Nigeria

Karanta Sauran anan»

Asalin Shubuha Da Hakikanin Ma'anar Ta Tare Da Manufar Masu Amfani Da Ita

Ma'anar Shubuha

Shubuha kalma ce ta larabci wacce take nufin makamanci ko kuma abu mai rikitarwa. 

Me ce ce Shubuha?

Hoto: A great dream

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Shubuha a yaren masana shari'ar musulunci tana nufin abin da ya yi kama da gaskiya amma ba gaskiya ba ne, wato abin da aka kafa hujja da shi wanda ya yi kama da tabbatacciyar hujja amma ba tabbatacciya ba ce, saboda kasancewar ta ta ƙunshi wani abu na gaskiya da kuma wanda ba na gaskiya ba, ta yadda sai ƙwararrun masana ne suke iya gane hakan.

Wato a zahiri sai ka ga kamar dalili ne mai ƙarfi, amma idan aka warware shi sai ka ga ba dalili ba ne, kura ce kawai lulluɓe da fatar akuya.

Addinin musulunci addini ne mai sauƙin fahimta da aiki da shi ga wanda Allah Ta'ala ya yi wa ni'imar shiriya da kyakkyawar fahimta da tsarkakakkiyar zuciya da kuma lafiyayyen hankali. 

Gaskiya a bayyane take, haka ƙarya ma a fili take , sai dai in mutum ya zaɓawa kan sa bin karkatacciyyar hanya to babu yadda za ka iya da shi, saboda ita shiriya ta Allah ce.

Allah Ta'ala ya bayyana komai na wannan addini a harshen Manzon sa sallalahu alaihi wa sallam a cikin Alƙur'ani mai girma da Hadisan sa masu tsarki. 

Bai bar duniya ba sai da ya bayyana komai filla-filla,  kuma amintatattun almajiran sa wato Sahabbai Radiyallahu anhum ajma'in suka ci gaba da yaɗa wannan addini da koyar da shi bayan komawarsa ga mahaliccinsa. Haka wannan addini ya mamaye duniya kuma zai wanzu har ƙarshen zamani. 

Duk da kasancewar musulunci addini ne da babu wani rikici ko abu mai ɗaure kai a cikin sa ga mai ingantaccen imani da lafiyayyen hankali, amma an samu wasu masu muggan manufofi ga wannan addini da suke ta tayar da ƙura domin ta rufe haske da tsarki da tsafta ta wannan addini.

Burin su shi ne su karkatar da musulmi su kautar da su daga sahihin musuluncin da Manzon Allah sallalalahu alaihi wa sallam ya koyar kamar yadda almajiransa sahabbai da masu bin su suka fahimta zuwa ga ta su fahimtar da ra'ayin.

Domin su ja hankalin mutane sai su ɗauki wani abu na gaskiya su haɗa shi da ƙarerayi,  ko su canja masa fassara su murguɗa shi iya son ran su, kuma su kafe akan cewa haka ake nufi. Kuma su yi ta rigima da duk wanda ya yi yunƙurin ya fahimtar da su gaskiyar al'amari har ma su yi ta jifan sa da ƙazaman kalamai su kuma ɗaura gaba da shi.

In ba ai sa'a ba sai ka ga wata gagarumar fitina ta ɓarke a tsakanin mutane.

Mutane masu ƙarancin ilimi da fahimta , da masu son zuciya sai su ɗauka cewa wannan wani babban ilimi ne alhali kuwa jahilci ne tsantsa. 

Wannan shi ake kira SHUBUHA.

Karanta Sauran anan»

Shubuhar Farko A Tarihi

Shubuhohi sun daɗe a duniya kamar daɗewar ƙarya da gaskiya.

Shubuhar Farko A Tarihi

Hoto: Langit7

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Shubuhar farko a duniya ita ce Shubuhar Iblis ta yadda ya ƙeƙasa ƙasa ya ƙi bin umarnin Allah Ta'ala na yin sujjada ga Annabi Adam alaihissalam bisa Shubuhar cewa shi ya fi Annabi Adam daraja saboda shi an halicce shi da wuta shi kuwa Annabi Adam da ƙasa aka yi shi.

Sakamakon haka Allah ya la'ance shi ya kore shi daga rahamarsa.

A maimakon ya yi nadama ya tuba sai ya lashi takobin sai ya ɓatar da zuri'ar Annabi Adam ya raba su da hanyar gaskiya saboda ya samu abokan zama a wuta.

Daga nan ya rinƙa ƙirƙirar Shubuhohi da yaɗa su ga mabiyan sa, wanda ya haifar da nau'o'in kafirci da munafunci da bidi'o'i da fasiƙanci iri-iri a duniya.

Karanta Sauran anan»

Asalin Samuwar Shubuhohi A Musulunci

Shubuhohi suna samun asali ne daga: 

1. Jahilci

2. Son zuciya 

3. Kare bidi'a

4. Yaɗa ɓata

5. Son a karkatar da musulmi daga tafarkin sunna. 

Asalin Shubuhohi A Musulunci

Hoto: Depositphotos

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Waɗannan su ne muhimman dalilan da ke haifar da shubuhohi da yaɗawar su a cikin al'umma. 

Yahudu da Nasara da 'yan kanzagin su daga fanɗararrun musulmai masu ƙirƙirar bidi'o'i da yaɗa munanan aƙidu, da munafukai, su ne suke ta fafautukar zaƙulo shubuhohi da ƙera su da yi musu kwalliya tare da yaɗa su. 

Allah Ta'ala ya ce 

يااهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل وتكتمون الحق وانتم تعلمون

"Ya ku ma'abota littafi me ya sa kuke cuɗanya gaskiya da ƙarya , kuma kuke ɓoye gaskiya alhali kuna sane ? 

Al-Imran : 71. 

Halayen masu yaɗa shubuhohi suna da ban haushi da mamaki ta yadda ƙiriƙiri suke ƙoƙarin ta kowane hali sai sun mayar da baƙin abu ya koma fari, ko kuma su munana fari wai sai ya koma baƙi. 

Ibnul Ƙayyim Rahimahullahu ya ce: 

"Yana daga siffofin munafukai ɓoye gaskiya, da kawo ruɗani ga masu bin gaskiya, da aibata mutane da laifukan da su ne suke aikata su. "

Idan suka ga wasu suna ƙoƙarin hana ɓarna da kawo gyara sai su tsane su, su rinƙa ce musu maɓarnata masu haddasa fitina. Alhali Allah da Manzon sa da dukkannin muminai sun san cewa su ne cikakkun maɓarnata fitinannu.

Idan Malamai magada Annabawa suka kira su zuwa ga littafin Allah da Sunnar Manzon sa sai su rinƙa kiran su da sunan 'yan bidi'a ɓatattu. 

Idan suka gan su ba su damu da abin duniya ba, sai su ce ƙaryar Zuhudu suke yi mayaudara ne. 

Idan suka bayyana gaskiya sai su kawo ƙarerayi su haɗe su da wannan gaskiyar su muzanta wannan gaskiyar a idon jahilai da masu raunin fahimta, don su ruɗa su, su karkatar da su , su hana su fahimta da bin gaskiya. 

Suna ɗauko ƙarya su lulluɓa mata riga ta gaskiya don a yarda da su da wannan ƙaryar ta su. "

(طريق الهجرتين ٦٠٢_٦٠٣)

Wato dai Shubuhohi su ne tushe kuma ƙashin bayan duk wani ɓata da wata bidi'a a wannan duniya, tun daga kan Ibilis har ƙarshen duniya. Ba don shubuhohi ba da ba a samu wani kafirci ko bidi'a ko munafunci ko fasiƙanci ba a duniya.

Karanta Sauran anan»

Manyan Shubuhohi 8 Na Zamani

A wannan zamani namu babu shubuhohin da suka fi yaɗuwa da karɓuwa a wajen mabiyan Shaiɗan kamar Shubuhohin kore samuwar Allah Ta'ala da ƙaryata dukkannin addinai da kafirce musu , da kuma ƙaryata sahihan hadisan Manzon Allah sallalahu alaihi wa sallam da yin fatali da fannonin iliman Tafsiri da Hadisi da Fiƙhu wajen fahimtar addini. 

Shubuhohi 8 Na Zamani

Hoto: iStock

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Shaiɗan da mabiyansa ba su taɓa yin ƙasa a gwiwa ba wajen ƙago shubuhohi da yaɗa su a cikin al'umma.

Manyan Shubuhohin masu ƙaryta hadisai sahihai na wannan zamani namu su ne: 

1. Da'awar cewa Ƙur'ani kaɗai ya isa a yi musulunci da shi ba sai an haɗa da hadisi ba. 

2. Da'awar cewa wasu hadisan sun saɓawa Ƙur'ani mai girma. 

3. Da'awar cewa wasu hadisan wai sun saɓawa hankali. 

4. Da'awar cewa wai hadisan sun saɓawa ilimin kimiyya. 

5. Da'awar cewa hadisan sun saɓawa tarihi ko kuma abin da yake faruwa a yanzu (واقع) wato lokacin su ya wuce sun yi esfaya (expire)

6. Zargin Sahabbai da Tabi'ai da Malaman hadisi da na Fiƙhu da ƙirƙirar hadisai da hukunce-hukunce don daɗaɗawa Sarakuna da ƙarfafa mulkin su. 

A kan haka har ma kafirta Sahabban suke yi ko ce musu fasiƙai ko munafuƙai ko maƙiya Manzon Allah da iyalansa masu yi masa zagon ƙasa. 

7. Munana zato da shakku akan magabata da tabbatattun nassosi. 

Abu na farko da yake zuwa ran su da sun ji abin da bai kama ƙwaƙwalwar su ba, ko ya saɓawa ra'ayinsu shi ne mummunan zato da shakka da zargi da tuhuma, maimakon binciken inganci ko ma'ana ko manufa ko hikima ko bayani daga masana. 

8. Ba su da wasu magabata managarta ko malamai sai su kan su da kuma tsirarun fanɗararrun mutane da kuma kafirai da suka ƙago shubuhohin suke yaɗa su irin su Mahmud Abu Rayyah , Mabiya addinin Shi'a Goldziher, Morgolioth da sauran su. 

Karanta Sauran anan»

Karanta Siffofi 11 Na 'Yan Shubuha

Masu ƙago shubuhohi da yaɗa su sukan ɗaure su a wasu turaku domin nuna cewa su ma suna da hujjoji da dalilai a kan abubuwan da suke faɗa. 

Siffofin Masu Shubuha

Hoto: Seekers guidance

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Manyan turakun shubuhohi su ne: 

1. Murguɗa ma'anar ayoyin Alƙur'ani da canja musu fassara idan sun saɓawa ra'ayin su. 

Sau da yawa sukan fake da cewa ba zai yiwu a kafa hujja da zahirin aya ba , sai dai a yi mata Tawili . Sukan fake da amafani da kalmar Majazi (مجاز) musamman kan ayoyin siffofin Allah Ta'ala. 

2. Ƙaryata ingantattun hadisai da yi musu mummunar fassara ta son rai wacce take cike da ɓatanci ga Allah Ta'ala ko Manzon sa ko Alƙur'ani ko Musulunci. Sai kuma su ƙagawa Sahabbai da Malaman musulunci wannan fassarar. 

3. Kafa hujja da hadisan ƙarya da ruɓaɓɓun ruwayoyin tarihi, alhali ga sahihan hadisai da babu wani rikici a cikin su, amma sai su yi fatali da su su maƙalƙalewa waɗannan ruɓaɓɓun. 

4. Cushe a cikin ruwayoyin hadisai da na tarihi, sai su cusa wata kalma ko jumla a cikin ruwayar domin cim ma mummunar manufar su ta kawo ruɗani ga musulmi. 

5. Rusawa babu ginawa. Aikin masu ƙago shubuhohi a kodayaushe shi ne su rusa tabbatattun abubuwa na musulunci ba su gina ba. 

Za su kawo rikici amma ba za su kawo hanyoyin warware shi ba. 

6. Kafa hujja da maganganun kafirai da sauran ɓatattu fanɗararru da goya musu baya. 

7. Cika baki da kuri da da'awar ilimi, da yi wa Malamai ba'a da izgilanci da nunawa mutane cewa su malaman jahilai ne. 

8. Kambama al'amura da zugwigwita su da tayar da ƙura da mayar da allura ta zama garma, da yawan surutu da sunan karatu, duk don su jawo hankalin mutane su saurare su kuma su yarda da su.  

9. Tawaye da tsageranci ga magabata matattu da rayayyu da nuna su a matsayin daƙiƙai , jahilai, maha'inta, gidadawa , maƙaryata da sauran miyagun siffofi domin su raba su da mutane su zama ba sa sauraron kowa sai su kaɗai. 

Da tsaurin ido da cin mutuncin duk wanda ya saɓa musu koda kuwa ya wuce shekaru dubu da mutuwa. 

10. Da'awar jaddada addini da ba shi kariya da tsaftace shi da kuma zamanantar da shi. 

A kan haka suke cewa wai su kare martabar Manzon Allah sallalahu alaihi wa sallam da Muslunci suke yi. 

11. Da'awar jarumta da nuna su ba sa tsoron kowa kuma wai su don Allah suke yin abin da suke yi ba neman suna ko muƙami ko wani abin duniya suke ba. 

Da waɗannan turaku da makamantan su masu yaɗa shubuhohi suke amfani domin ɗaure mabiya da kifa musu kwando su yi ta bin su a makance suna yi musu tafi da jinjina da maimaita waɗannan shubuhohin nasu kamar 'yan amshin Shata. 

Karanta Sauran anan»

POS: Tarihin Sa Da Hukuncin Amfani Da Shi Wajen Kasuwanci Da Fitar Da Kudade Da Tura Su A Addinin Musulunci

Bismillahir Rahmanir Rahim Tsira da Amincin Allah su ƙara tabbata ga Annanbinmu Muhammad da Alayensa da Sahabbansa bakiɗaya.

Hukuncin Amfani Da POS Da Tarihin Sa

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Bayan haka, a yau Laraba 23 Jumada Ula, 1442 H.-06 Janairu, 2021 M., na samu tambaya ta fuskoki da yawa har sai da aka rubuto cewa: “Malam ana cikin buƙatuwar yin cikakken bayani a dangane da POS. Wasu malaman sun haramta, wasu kuma sun halatta, Mun gode”. Wannan ita ce tambayar. Amma jin akwai wannan saɓani na malamai a nan ƙasar, ya sa na yi kamar ba zan bada amsa ba. Saboda ban cika son shiga irin mas’alolin da aka samu karakaina ba, ba tare da na  ji ko na karanta abin da kowane ɓangare ya faɗa ba. Sai dai tambayar ta zo daga wajen wani mutum mai kima a idona. Don haka na rubuta wannan bayani. Amma ba wai na rubuta ba ne a matsayin dole sai na gamsar da kowa da kowa ba. Wannan ba zai taɓa yiwuwa ba. Na dubi mas’alar ne da kyau gwargwadon abin da Allah ya huwace a yanzu-yanzu. Allah ya bamu sa’a da dacewa.

1-Yana da kyau a riƙa sanin tarihin wasu abubuwa da yadda suka taso da yadda suke amfani da sauran wasu abubuwan da suka shafesu. Saboda ta haka ne za a iya basu hukuncin da ya dace da su a Shar’ance. Imamu Shafi’i yana cewa, “Na ɗauki lokaci ina karanta ilimin tarihi, shekara kaza da kaza! Amma na karantashi ne kurum don na taimaka da shi wajen fahimtar ilimin Fiƙihu”.-(Al-Istiksa Li Akhabril Duwalil Magribil Aksa:1/59)
الإمام الشافعي رضي الله عنه كان يقول:"دأبت في قراءة علم التاريخ كذا وكذا سنة وما قرأته إلا لأستعين به على الفقه".

2-Akan haka, bari mu fara da ɗan tarihi kaɗan. Abin da ake nufi da POS shi ne ‘Point of Sale’ "نقاط البيع" . A wani lokacin kuma ana kiransa da sunan POP wato Point of Purchase. Duka biyun a asalinsa suna nufin tsarin ƙididdige cinikin da mai kanti ya yi a nan take ba tare da wata wahala ba. An fara ƙirƙiro tsarin POS tun a 1879 M. Da sunan ‘Cash Register’. Sunan wanda ya fara ƙirƙiro shi James Ritty. Yana da babban shago kayan masarufi. Amma sai ya fahimci ma’aikatansa suna yi masa ɗingushe. Don haka sai ya sa aka ƙirƙiro inji da sunan ‘Incorruptible Cashier’ don ya riƙa sanin adadin abin da ya shigo lalitarsa. A 1906 M. a ka fara jona wannan inji da wuta, ta yadda ya ƙara sauri wajen aikinsa. Sai kuma a shekarun 1970s aka fara haɗa wannan fasaha da na’ura mai kwakwalwa. Haka ya wanzu har shekarun 1990s a inda aka fara ƙera injina na zamani, waɗanda su da kansa kwanfiyuta ne. Shigowar shekarun 2000s a nan ne aka fara samar da irin waɗannan injin amma waɗanda za a iya ɗauka a hannu daga nan a kaisu can, suna kiransu da ‘mPOS’-wato Mobile POS. 

 

3-Tsarin POS ya shigo Nigeria sosai  2012 M. a lokacin da Babban Bankin Tarayya ya huwacewa ‘yan ƙasa su riƙa amfani da shi saboda rage zirga-zirga da kuɗaɗe a hannu. Kafin haka kaso 90% na cinikayya ana yinsu da kuɗaɗe a hannu tsirara! –(Challenges to the Efficient Use of Point of Sale (POS) Terminals in Nigeria na Adeoti).

4-Akwai POS kala-kala wanda kamfanoni da wuraren sayar da abinci da abin-sha da otel-otel suke amfani da su. Kowanne yana neman wanda ya dace da buƙatarsa. Amma amfani da POS a matsayin wurin da za a iya zuwa a nemi su baka wani gwargwado na kuɗi, su kuma su yi amfani da katin mutum na ATM su ɗibi wannan kuɗin su tura zuwa account ɗinsu a maimakon wanda suka bashi a nan take, wannan ya fara ne a ‘yan shekarun nan, ba da daɗewa ba.

5- Kafin mutum ya buɗe wurin harkar POS sai ya bi wasu matakai kamar haka:

i- A dokokin Ƙasa an yarda a buɗe irin waɗannan wurare kamar yadda aka faɗa a baya.

ii- Masu harkar POS suna da alaƙa da bankuna ta fuskar sai sun je sun yi rijista da wani banki tukuna. Daga cikin hikimomin yin haka shi ne don bankin zai ga ana hadahadar kuɗaɗe masu yawa akai-akai, sai ya zamo ba zai damu ba, saboda ya yarda da account ɗin da ake wannan hadahadar da shi.

iii- Akwai certificate da bankin zai bawa wanda ya yi rijista da shi a matsayinsa na “agent”-wakilinsu. Don haka zai yi rawa da bazar wannan bankin a iya ɓangaren da suka yarjewa POS ya yi hidima.

vi- Bankin da aka yi rijista da shi yana son ya ga motsin wannan POS a ƙalla sau goma a rana don ya tabbatar da yana aiki. Wannan ba tare da ya kula da yawan kuɗin da zasu shiga ko zasu fita ba ta hanyar wannan POS ɗin.

v- Zai biya kuɗin hayar shago da wutar lantarki da kuɗin data da yake amfani da ita don hawa kan intanet ko kuɗin cajin waya, da sauransu.

6- Mafi girman ayyukan da masu shagunan POS suke yi guda biyu ne:

a- Zasu bada kuɗi cash ga wanda yake so, sai su karɓi ATM card ɗinsa su ciri daidai kuɗinsu su tura cikin account ɗinsu. Misali an biyashi albashi dubu goma (10,000) sai ya zo suka bashi tsurar kuɗi dubu goma cash, sannan sai ya basu katinsa mai ɗauke da waɗannan kuɗaɗe, sai su kwashe daidai kuɗin da suka bashi daga accout ɗinsa zuwa nasu.

b- Mutum zai iya kawo kuɗi kamar dubu goma ya ce a tura masa cikin account ɗinsa ko kuma a turawa ɗansa da yake karatu a wata ƙasa ko a tura a account na mahifiyarsa ko ɗan uwansa ko zai biya kuɗin wutar lantarki, ko kuɗin makaranta, da dai sauransu.

A duk waɗannan hidimomi da masu shagon POS suka yi, zasu buƙaci a basu wani abu a matsayin ladan aikin da suka yi. A yadda al’adarsu ta gudana a yanzu akwai wani gwargwado na kuɗi mara yawa da suke karɓa bisa duk dubu ɗaya ko biyar ko goma ko ɗari ko miliyan ɗaya da suka bawa mutum ko suka tura masa. Za a iya basu daga account ɗin mutumin idan da akwai wasu kuɗin a ciki ko ya kawo ladan ya basu hannu-da-hannu daga cikin kuɗin da suka bashi.

7- Waɗannan ayyuka na POS dukansu sun halatta ta fuskoki marasa iyaka ba tare da wani dabaibayi ba. Ga kaɗan daga cikinsu:

i- Akwai abubuwa masu yawa da banki koda kuwa wanda ba na Musulunci ba ne yake yi. Kuma ba a ƙirgasu a matsayin haram. Wannan sun haɗa da tura kuɗi daga wani wuri zuwa wani “transfer” "التحويلات المصرفية. Wannan ba wani laifi a kansa. Mutum kuma zai biya banki ladan aikin da ya yi masa. Abin da masu shagunan POS suke yi a matsayinsu na wakilan banki, waɗanda ya san da zamansu a wannan sana’a, bai gaza ko kuma na ce irinsa ne kwabo-da-kwabo da wanda bankunan suke yi. Malaman zamani kuma bakiɗaya suka ce daidai nan yana da kyau a aikin banki.Wato ba haram ba ne a biya banki kuɗin aikin transfer-(Kararu Majma’ul Fikihil Islami:9/1/370; Al-Bunukul Islamiyya na Abdullahi Addayar sh/25; Al-Ma'amalatul Masrafiyya Wa Hukmuha Fil Islam sh/14-15; Al-Masariful Islamiyyah: Dirasah Li Adadin Minha na Rafik Yunus Al-Misri, sh/53-55; Al-Mu’amalat Al-Maliyyah Fil Fikihil Islami Asalah Wa Mu’asarah na Debian bn Muhammad:12/234-243)

ii- A zahiri ma shagon POS wani ƙaramin banki ne da yake gudanar da wasu daga ayyukan bankin da yake da rijista da su. A lokacin da mutum ya yi amfani da ATM ya ɗebo kuɗi daga injin da banki suka ajiye don ɗibar kuɗaɗe, zai ga bankin sun ɗebi wasu ‘yan kuɗaɗe na hidamar da suka yiwa mutum. Bankin da mutum yake da account suna ɗan yi masa ragi. Amma wani bankin daban suna ɗiba fiye da yadda nasan suka ɗiba. Don haka, shi kansa mai POS ba dalilin da zai sa ba zai karɓi wani kaso na hidimarsa ba!

iii- Masu POS cikakkun wakilai ne na karɓar kuɗin mutum daga bankinsa zuwa nasu, sannan sai su bashi daga kuɗinsu. Saboda "wakilci taimako ne" kamar yadda Ibnul Arabi Al-Maliki yake faɗa "الوكالة معونة".- (Ahkamul Kur’ani: 3/223). Malamai sun bayyana cewa ba laifi ka sa wakili sannan ka biyashi ko kuma in ya ga dama ya yi maka wakilcin Fisabilillahi, ba tare da an biya shi komai ba. Imamu Ibnu Kudama ya na cewa: “Ya halatta a yi wakilci ko don wani abu da za a bayar ko kuma haka kurum ba tare da shi ba”-(Al-Mugni na Ibnu Kudama: 5/95)              قال الإمام ابن قدامة:"يجوز التوكيل بجُعُل، وبغير جُعُل"

A zamanin yanzu ba dole ba ne sai an tura wani ya je bankin da ƙafa sannan za a ce an yi wakilci. Hatta tura kuɗin zuwa account ɗin mai POS a matsayin kamar an je an karɓo yake, irin abin da malamai suke kira da “Karbar abu a Ma’ana” "القبض الحكمي". Tunda kuɗin sun shiga lalitarsa, ba laifi don ya bayar da su ta kowace irin fuska.Wato ko ya ɗauko wannan da ya turawa kansa ya bawa mai kuɗin ko kuma ya bashi wasu da yake da su. Sannan a bashi ladansa.

iv- Masu POS suna yin amfani da ƙwarewarsu da wani ɓangare na kuɗin da suka sa a katin wayarsu ko na data ɗin da suka saya. Haka nan suna amfani da wutar lantarki da injin POS ɗin kansa da suka saya da zaman da suke yi na kuɗi a shaguna. Bugu da ƙari, sun ragewa mutane wahalar bin layin ATM ko na cikin bankuna da aka saba yi. Wannan duka a bayyane yake cewa sun yi wa mutum aiki, don haka masu POS suna da cikakken haƙƙin a biyasu kuɗin wahalarsa.

'Transfer' da kamfanin waya suka huwacewa mutane suke yi ta hanyar amfani da wasu lambobi da kowane kamfanin waya yana da irin tasa, shi ma bai gaza irin aikin da masu POS suke yi ba. Waɗannan kamfanoni suna samun wani kaso daga cikin tura kuɗaɗe da mutane suke yi. Duka ya halatta.

v- Kowace mu’amalla tana da asali guda biyu; “Halasci” da “Inganci” الإباحة والصحة. Babu wani dalili da zai haramta sana’ar POS. Sannan kuma masu yinta a halin yanzu suna gudanar da ita bisa asalin inganci. Don haka ba haram suke ci ba, ba kuma ɓatacciyar sana’a suke gudanarwa ba.

vi- Ba bu wani abu na haram ko riba a cikin mu’amalla guda biyu da ake gudanarwa ta hanyar POS. Domin riba tana shiga abubuwa guda uku ne kurum, kuma ba bu wata hanya da zasu shiga wannan mu’amalla:

a- Ciniki: Ba wata cinikayya aka ƙulla tsakanin mai POS da wanda ya zo masa don ya fito masa da kuɗi ko don ya tura masa ba. Don haka riba ba zata shiga wannan ɓangaren ba.

b- Bashi: Ba wani bashi a cikin wannan mu’amalla ta POS. Domin da ya zo shagon POS cewa ya yi yana da kuɗi (10,000) a cikin wannan ATM ɗin a kwashesu a tura wani account ɗin amma a bashi kuɗin cash. Wannan ‘transfer’ kenan ba bashi ba ce. Don haka riba ba zata shiga ba. Kada a ɗauka don ya zo ya bawa mai POS katin ATM ɗinsa, shi kuma ya tura kuɗi zuwa nasa account ɗin cewa bashi ya bashi. Kuɗin kuma da zai ba shi hannu-da-hannu biyan bashin ne. Wannan ba haka ba ne. Domin  ‘Ana ɗaukar komai da manufarsa’ "الأمور بمقاصدها" kamar yadda wata ƙa’ida ta faɗa. An gina mu’amallar ne a kan ‘transfer’, wadda daman bankuna suna yinta. Mai POS ya ɗebo kuɗin daga wani account ne ya zuba a account ɗinsa, sannan ya bada su cash.

Ko da za a ce banki su ma ajiya, ake cewa mutum, ya kai musu, amma kuma aka hana mu'amallar, saboda ta ginu ne a kan bashi. Wannna haka yake ta fuskar cewa su banki tun ranar da aka kafa tsarin bankunan da aka saba da su yau-da- gobe (Conventional Banks) ya ginu ne a kan bashi da ruwa. Sañnan har yanzu haka yake a rubuce a kan dokokinsu. Ko da mutane suna cewa sun kai ajiyar kuɗaɗe banki, shi bankin ya san ba ajiya aka kai masa ba, shi a wurinsa rance aka ba shi. Amma saɓanin wañnan mu'amalla ta POS wadda tun asali tsakanin mai kuɗi a ATM da mai shagon POS ba wanda yake da manufa ta bashi da rance, kowannensu manufarsa ita ce za a yi transfer ta kuɗi kawai. Don haka suka bambanta da tsarin da mutanen suke kira "ajiya a banki".

Wani abu mai matuƙar muhimmaci da ya kamata kowa ya daɗa ganeshi shi ne, idan har mun ƙaddara cewa alaƙar bashi da rance ce tsakanin mai POS da mai kuɗi a katinsa na ATM, to abin la'akarin shi ne shi mai kuɗin shi ne fa ya bada rance sañnan shi ne kuma ɗin dai ya bada ƙarin da sunan ladan aiki. Ba wai mai shagon POS ne ya mayar da kuɗin da aka ranta masa (in har mun ɗauka ma bashi aka bashi!), sannan ya ƙara wani abu a kai ba. Domin malamai sun faɗa cewa riba ita ce ƙudin da wanda ya karɓi rance zai mayar da kuɗin da aka bashi da wani ƙarin'. A mas'alar POS kuwa ba shi ne ya ƙara ba, shi aka ƙarawa. Wañnan yanayin kuwa ba malamin da ya kirawoshi da sunan riba!!

A yi la'akari da wañnan sosai, domin ina ganin rashin ganeshi da fayyaceshi ne, ya sa wasu suke ɗaukar akwai riba a mu'amalar POS, wanda kuma a haƙiƙa, kamar yadda aka gani, ba bu!

c- Canji: Duk da akwai burbushin cinikayya a cikin canji, sai dai a ilimi Fiƙihu ana wareshi saboda ƙarfin ma’anar da take cikinsa wadda zata iya sawa ya ci gashin-kansa. Abin nufi dai masu POS ba canji suke yi ba. Kuɗin mutum ne za a bashi irinsu. Sai dai a lokacin da ya bada Naira aka turawa ɗansa ko wakilinsa a wata jiha ko wata ƙasa, zai ɗebi daidai da canji da ƙimar wannan kuɗi a can.

Abin da hadisai suka hana na canji kamar wanda ya shafi dinare da dinare ko azurfa da azurfa ko naira da naira ko dala da dala shi ne, misalin a sami jan gwal sosai da kuma farin gwal, wanda ba mai ja sosai ba, sai a ce za a ɗauki wani abu a cikin wanda ba mai ja sosai ɗin ba. Kamar sabuwar naira da tsohuwa, sai a ce za karɓi wani abu a wurin mai tsohuwa don an bashi sabuwa. Wannan shi ne haram. Amma idan ya zamo gwal ko naira ɗin suna wani account sai aka turashi wani account ɗin daban sannan aka bawa mutum irinsa, shi kuma ya bada ladan wani kuɗi don wahalar turawa da rage masa wahalar zuwa banki da aka yi, wannan ba laifi.

Shi kuwa mai POS ya bawa mutum kuɗinsa yadda suke, sai dai yana cewa za a bashi kuɗin fito da ya yi! Ba wai mutum zuwa ya yi, a misali, ya miƙa masa ₦10,000 hannu da hannu, shi ma ya mika masa ₦9,990 a matsayin canji ba.  Ba irin wañnan aka yi ba.

Dangane da ita kuma misali naira ɗarin ta ladan fito, mai ATM zai iya bawa mai POS ita daban, ko kuma ya yarjewa mai POS ya haɗa da ita a cikin transfer ɗin da ya yi daga cikan katin, a matsayin ladan aikinsa. Masu canji kuwa cewa zai yi zan baka sababbin 'yan naira ɗari-ɗari na ₦10,000 amma zaka ɗora mini naira ɗari, to a nan sai a ce an yi riba! Domin amfanin sabuwar naira ɗari da tsohuwa duk ɗaya ne, ba bu dalilin karɓar wani abu a nan!

A cikin Mazahabin Hambaliyya, duk da cewa saɓanin Mazahabin Jumhurun Malamai ne, amma sun halatta cewa mutumin da ya sana’anta wani gwal ya zubashi a wata kama da ado na musaman a zo a sayi gwal da kuɗin da ya yi daidai da shi, sannan a ƙara wani abu a matsayin ladan sana'arsa da fasahar da ya nuna a wajen ƙera ɗankunne da sarƙa da wannan gwal ɗin. Shehul Islami Ibnu Taimiyya da Ibnul Kayyim da Ibnu Mani’, duk sun tafi a kansa haka. Sheikh Al-Mardawai ya ce, 'A kan haka fatawar malamanmu na Hambaliyya ta gudana'. Ga kuma bayanin da Ibnu Kudama ya yi. Ya ce: “Idan mutum ya ce da gursimeti  ka ƙera mini zobe azurfa, nauyinsa kamar dirhami ɗaya, zan biyaka dirhami ɗayan. Sannan zan baka wani dirhamin a matsayin ladan aikinka, wannan ba ya cikin irin abin da aka hana sayar da dirhami ɗaya da guda biyu. Malaman Mazahbinmu na Hambaliyya suka ƙara da cewa: gursimetin zai iya karɓar dirhami biyun, ɗaya a matsayin kuɗin zoben, ɗayan kuma sakamakon ladansa“-(Al-Mugni na Ibnu Kudama: 4/130-131; Al-Majmu’u na Nawawi:10/87-88; Al-Ikhtiyarat Al-Fikhiyyah na Al-Ba’ali:sh/473; Al-Fatawal Kubra na Ibnu Taimiyyah:5/391, I’lamul Muwakki’in na Ibul Kayyim: 2/159-162, Al-Furu’u na Ibnu Muflih:4/149; Al-Insaf na Ala’uddini Al-Mardawi:5/15; Azzahbu Wa Ba’adu Khasa’isihi Wa Ahkamihi na Ibnu Mani’ a Majallar Majma’ Fikhil Islami, Al-Mu’amalat Al-Maliyyah Fil Fikihil Islami Asalah Wa Mu’asarah na Debian bn Muhammad:11/273-322)
قال الإمام ابن قدامة:"فأما إن قال لصائغ: اصنع لي خاتما؛ وزنه درهم، وأعطيك مثل زنته. وأجرتك درهما. فليس ذلك بيع درهم بدرهمين. وقال أصحابنا للصائغ أخذ الدرهمين؛ أحدهما في مقابلة الخاتم. والباقي أجرة له".

8- Kulawa kada mutum ya faɗa cikin haram ko ya ci riba  yana daga cikin muhimman abubuwan da Musulmi yake ƙoƙari a kowane lokaci. Sayyadina Umar ya yi bayanin yadda mas’alolin riba suke da wahalar sha’ani wajen ganesu, sannan ya ce, “Ku  ƙauracewa riba da duk wani abu na kokwanto”.-(Sunanu Ibnu Majah, L:2276)
  قال عمر بن الخطاب- رضي الله عنه -"دعو الربا والريبة".

Duk wata mu’amalla da wani yake yi, in ya ji shi a zuciyarsa bai gamsu da ita ba, sai kurum ya ƙaurace mata. Wannan kuma bai hana waɗanda suka gamsu da ita su ci gaba da yinta ba, matuƙar akwai mafita ta Shari’a a ciki. Malamai suna faɗa a wata ƙa’ida cewa, “Abin la’akari a mu’amalla shi ne manufa da ma’anonin da suka ƙunsa, ba wai zahirin lafazi da ginin kalmomi ba”.
"العبرة في العقود بالمقاصد والمعاني، وليست بالألفاظ والمباني"

Amma saɓanin masana ko malamai a kan wata mas’ala ba shi ne yake nufin an bawa mutane damar yin zaɓi-ka-tika ta hanyar mutum ya zaɓa wani ra’ayi kurum ya darje shikenan ba! Mutum yana zaɓar maganar da tafi tsayawa a kan dalilan Kur’ani da Sunna ne kurum, ba wai ya bi yarima a sha kiɗa ba! Ko ya bi hanyar tsanantawa mara tushe! Imamu Sufyanu Assauri yana cewa, “Ilimi a wurinmu shi ne samun rangwame daga yardajjen malami. Amma matsantawa kuwa, wannan kowa zai iya yinta”.-(Jami’u Bayanil Ilimi Wa Fadlilihi na Ibnu Abdilbarri: 2/77/ 766)
قال الإمام سفيان الثوري رضي الله عنه أنه قال إنما العلم عندنا الرخصة من ثقة، فأما التشديد فيحسنه كل أحد".

Allah ya bamu tsayawa a kan neman halal da ƙauracewa haram bisa yadda Shari’a ta tsara. Ya bamu ikon tsayawa a kan tsarin addininmu da bin sahun Annabinmu – Tsira da Amincin Allah su ƙara tabbata a gareshi da Alayensa da Sahabbansa bakiɗaya Amin.

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki tuƙuru don Ilimantarwa da Faɗakarwa.

Ku ci gaba da kasancewa da mu a www.muryarhausa24.com.ng   a duk inda ku kasance a faɗin Duniya.

MURYAR HAUSA24 FARIN CIKIN AL'UMMA.

Tushe/Asali: www.muryarhausa24.com.ng

Karanta Sauran anan»

Karanta Ainihin Tarihin Bitcoin Da Amfanin Shi Da Matsalolin Shi Da Hukuncin Mu'amala Da Shi A Musulunci

Bismillahir Rahmanir Rahim

Tsira da Amincin Allah su kara tabbata ga Annanbinmu Muhammad da Alayensa da Sahabbansa bakiɗaya.

Bayan haka, a yau Alhamis 15 Jumada Akhir, 1442 H.-28 Janairu, 2021 M., zan amsa tambayoyin da na samu ta fuskoki da yawa game da mu’amalar zamani ta Bitcoin da sauran mu’amala irinta. Daga cikin tambayoyin akwai waɗanda suka turo da cewa: “Malam ina tambaya ne game da halaccin cinikin online da ake na su bitcoins, cdmx, cdx da sauransu. Malam menene halaccin kuɗin a addini. Na gode. Allah ya saka da alheri”.  Zan dan faɗaɗa kaɗan a wajen bada amsar har na shigo da yadda tsarin yake domin waɗanda ba su waye da shi ba daga cikin ‘yan uwa da suke cikin lugunan birane da karkara su fahimci yadda Bitcoin yake. Ina fatan yin haka ya buɗe damar tattaunawa da gano wasu hukunce-hukuncen da suke cikin wannan sabuwar mu’amala mai cike da rintsi da sarƙaƙiya, wadda malamai har yanzu suna kaiwa, suna komowa wajen yanke hukuncin da ya dace da ita. A kan wannan aka rubuta wannan amsa.

TARIHIN BITCOIN DA AMFANIN SHI DA MATSALOLIN SHI DA HUKUNCIN MU’AMALA DA SHI A MUSULUNCI

Hoto: Cryptonomist

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Mai son ya gane wannan bayanin da kyau, to aikin karatawa gaba ɗaya ya same shi. Insha’allah kuma za a fahimta. Da fatan Allah ya ba mu sa’a da dacewa.

1- A kowane lokaci yana da kyau a riƙa sanin tarihin abubuwa da tsarin da suke tafiya a kansa, musamman irin waɗannan sababbin mas’aloli na zamani waɗanda ake kiransu da sunan "النوازل", domin a fayyce yadda za a bada amsa a kansu.

 
i- Tun a shekarun 1990, mutane irinsu Nick Szabo suka fara zuwa da wani tunani na ƙulla cinikayya a kan intanet da sunan ‘Bit Gold’. Sai dai abin bai samu yaɗuwa ba sosai. Haka nan a 1998 Bernard von NotHaus ɗan Jihar Hawai a Amurka ya yi irin wancan tunani ya ƙiriƙiro ‘Liberty Dollars’. Amma ya firgita gwamnati don haka sai da aka ɗaureshi a kan wannan aika-aika tasa. A wannan shekarar dai, gwanaye a kan kwanfiyuta ba su daddara ba, sai da wani ɗan China mai suna Wei Dai ya ƙirƙiro ‘B-Money’. Bayan haka, a 2007, jami’an tsaro a Amurka suka rufe wata manhaja a kan intanet mai suna ‘E-Gold’. 

Wannan duk bayanai ne a taƙaice na irin yunƙurin da wasu suka yi don samar da tsarin hada-hadar kuɗaɗe a kan intanet ba tare da sa hannun gwamnati ba. Amma ba su sami cimma burinsu ba. Irin waɗannan kuɗaɗen na kan intanet kurum ake kira da sunan “Cryptocurrency”.

ii- Kalmar ‘Bitcoin’ kalmomi biyu ne na turanci a haɗe. ‘Bit’ tana nufin kaɗan ko gutsure. ‘Coin’ kuma tan nufin tsabar kuɗi masu kamanni da kwabo ko ƙwandala. An fara ƙirƙiro da tsarin Bitcoin da kuma yi masa rijista a kan yanar gizo-gizo a 2008. Babu takamaimai a kan wanda ya fara ƙirƙirar wannan tsari. An zaton mutum ɗaya ne ko kuma gungun wasu mutane da sunan Satoshi Nakamoto. Takardar da mai ko masu wannan suna ya/suka rubuta da taken “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”, kusan ita ce ta fito da wannan suna na Bitcoin a fili. Amma dai an san cewa yana daga cikin irin tsarin mu’amalar kuɗaɗe ta zamani a ƙarƙashin taken ‘Cryptocurrency’. An fara ɗora manhajar Bitcoin wadda kowa zai iya amfani da ita a watan January na 2009. A cikin wannan wata ne kuma aka fara hadahadar kuɗi ta wannan manhaja da kuɗi kaɗan. Amma 2010 hadahadar kuɗin ta fi bayyana sosai.

 
Zuwa January na 2021 akwai kusan kamfanoni 2,000 na crytocurrencies. Wanda aka fi sani a cikinsu shi ne ‘Bitcoin’. Ragowar kuma ana kiransu da ‘Altcoins’ ko ‘shitcoins’, waɗanda suka haɗa da ‘Ethereum’, ‘Litcoin’, Ripple, Stellar’, Chainlink, ‘Bitcoin Cash’, da sauransu.

Yawancinsu sun samo asali ne daga fasahar Bitcoin ɗin. A ɗan wannan lokacin, bincike yana nuna cewa Bitcoin su ne kan gaba da fiye da kaso biyu bisa uku na dukan mu’amalar juya ‘kuɗadɗn-gaibu’ (Digital Money) na cryptocurrency! Don haka duk hukuncin da aka faɗa a kan Bitcoin, ragowar ma ya hau kansu, sai dai in da ƙarin wani abin daban da ya daɗa cin karo da ƙa’idojin Shari’a!

 
iii-Abin mamaki dai har yanzu shi ne, tun a 2011 mai wancan suna Satoshi Nakamato, wanda ya yi kama da sunayen mutanen Japan, aka daina jin ɗuriyarsa. Kafin ya ɓuya ya turo da bayanin cewa shi fa ya janye jiki yanzu ya bar wannan harka. Ya yi bayani ta hanyar email cewa ya miƙa wannan harka a hannun amintattu mutane kamar su Gavin Andresen da Mike Hearn. Waɗannan mutane da ma wasu da aka yi zargin ko su suka ƙirƙiro manhajar duk sun musanta cewa suna da hannu a ƙirƙirota. Don haka har yanzu ba a gama gano waye wanda ya ƙirƙiro wannan tsari ba.

 
vi- Manufar ƙirƙiro da Bitcoin ita ce a bawa mutane dama su yi hulɗa da kuɗaɗe kai tsaye ba tare da wani banki ko kamfani ko wani mutum ya shiga tsakaninsu ba. Don haka tsarin Bitcoin ba ya kulawa da wata gwamnati ko wasu tsare-tsare. Mu'amala ce ta kuɗi tsagwaranta tsakanin mutane ba wani shinge kamar dai yadda suke kiranta da “Peer-to-peer”!

 
2- Abin la’akari shi ne an ɗora tsarin Bitcoin a kan abubuwa da yawa na ilimin kwamfiyuta da mu’amalolin yau-da-gobe. Amma akwai wasu abubuwa masu muhimmanci kamar haka:

i-An gina manhajar a kan amfani da ilimin lissafi da aka fi sani da “Algorithm”, tsarn lissafi ne da ake warware matsalolin lissafi masu wahala da shi. Ilimi ne mai muhimmancin da ɗaya daga cikin masana lissafi Musulmi da aka fi sani da Muhammad bn Musa Al-Khawarizmi (780-850 M.) ya ƙirƙiro shi. Gabadaya tsarin kwanfiyuta ma a kan wannan ilimi aka ƙirƙiro shi. Shi ma Bitcoin aka zuba shi a kan wannan ilimi.

ii- An ɗora manhajar Bitcoin a irin tsarin da manyan gidajen caca na duniya suke shirya injinan da ake gudanar da caca da su, wanda aka fi sani da “Lottery-Based System”.

 
iii- Waɗanda suka ƙirƙiro Bitcoin sun ƙaddara cewa zuwa shekara ta 2140 duk manhajar za ta tsaya cak ko kuma idan adadin ƙwandala da aka samo take miliyan ishiri da ɗaya. A halin yanzu ana da sama da miliyan goma sha bakwai.

3- Wanda yake son shiga hadahadar Bitcoin sai ya bi matakai daban-daban bisa yadda kamfanonin da suke taimakawa suka tsara. Domin dai a gane yadda abin yake ga hanya mai sauƙi kamar haka:

i- Dole sai mutum ya buɗe lalita “Digital Wallet” wadda take wuri ne mai kama da account na banki. Za a buɗe shi a ɗaya daga cikin manhajoji na musamman da suke kama da bankunan a kan internet.

Manhajar da take aiki sosai tare da Bitcoin ita ce “Blockchain”, wadda tana da sauƙin shiga da sarrafawa da buɗe wallet nan da nan.

AMFANIN BITCOIN

Hoto: Coin68

 
ii- A wannan wurin ne mutum zai shigar da email ɗinsa sannan kuma ya ba wa abin sunan da ya ga dama. Za a iya amfanin da ɓoyayyun sunaye “Anonymity”. Bayan haka kuma ya ƙirƙiri “password” da yake so daga kalma 1 har zuwa 78, amma sai ya cakuɗa tsakanin lambobi da harufa. Idan mutum ya manta su, yana da dama har sau goma ya gwada lambobi daban-daban ko zai dace ya samu daidai ya buɗe. Idan har ya cikasa na goman bai dace ba, manhajar za ta garƙame lalitar tasa har abada, kuɗin mutum sun tafi kenan. Manhajar ba ta riƙe waɗannan lambobi, don haka mutum yana da buƙatar ya shigar da su a kowane lokaci kafin ya sami hanyar shiga manhajar.

iii- Manhajar za ta turowa mutum da wani shafi mai muhimmanci da zai kawo wasu kalmomi masu suna “identifier”.

Waɗannan suna da matuƙar muhimmanci. Idan sun ɓata shi kenan komai ya ɓata. Don haka ne ma Manhjar Blockchain take jan kunnen mutum ya riƙe waɗannan lambobi da ta ba shi da kyau sosai. Ya rubutasu a wuri na sirri. Kada ma ya kuskura ya yi wasarere da su ko ya rubutasu a wani wuri a kan intanet. Don wasu ‘yan fashi na kan intanet za su iya bincikosu, su kwashe abin da mutum ya saya na Bitcoin.

iv- Daga nan mutum zai koma kan email ɗinsa, zai ga sun aiko masa da wata gajeruwar wasiƙa da ta ƙunshi abin da zai danna don ya tabbatar musu da shi ne yake da wannan email ɗin. A wannan gajeruwar wasiƙa dai za a ga wasu lambobi da suke kira da sunan “confirmation code”. Suna buƙatar mutum ya kwafesu ya ajiye a gefe kamar waɗanda suka gabata. Domin wanna shi ne ‘code’ ɗin da mutum zai riƙa rubutawa a lokacin da zai aika kuɗi ko in zai cire kuɗi daga lalitarsa.

v- Sai mutum ya koma kan Manhajar Blockchain, a inda zai sami tabbacin cewa Manhajar yanzu ta sami alaƙa da email ɗinsa. Daga nan sai ya danna “Login Now” don ya shiga shafin lalitarsa “My Wallet”.

Daga can ƙasa in an duba za a ga wasu lambobin “Code”, waɗanda su ma za a kwafesu a gefe a ɓoye kamar waɗancan na baya. Waɗannan lambobi na me wannan wallet ɗin ne shi kaɗai. Su zai riƙa rubutawa ga duk kamfani ko wani mutum da suke hulɗar Bitcoin tare don karɓar kuɗaɗe daga wurarensu. Daga nan shi kenan mutum ya shiga tsarin Bitcoin.

 
4- Ana mallakar ƙwandalar Bitcoin ta fuska biyu kawai:

i- Hanya ta ɗaya mutum ya sayi gwargwadon abin da yake so na kuɗaɗen Bitcoin ta hanyar miƙa kuɗaɗen da aka saba da su kamar Naira ko Riyal ko Dollar da wani ya sayar masa. –Wato “exchange” kenan. Domin ana iya gutsura ƙwandalar Bitcoin zuwa gutsure-gutsure yadda ake so, a kuma sayar da ita. Ita kuma ribar da mai sayarwa ya samu sai ya ajiyeta a cikin lalita. Haka dai har lokacin da za a so shi ma ya sayar!

ii- Hanya ta biyu kuma ita mutum ya shiga “zabari” wanda suke kira da sunan “Mining”. Mutum ɗaya ko gungun wasu mutane ko wasu kamfanonin suna iya shiga wannan aiki da zabarin ta hanyar sayan manyan kwamfiyutoci don su gudanar da aikin. Sai dai bayanai sun tabbatar da cewa aikin yana ɗaukar lokaci da amfani da ƙarfin wutar lantarki da data masu yawan gaske kafin a ce an sami ƙwandala ɗaya tak. 

5- Wannan Manhaja ta Bitcoin tana da matsaloli masu yawa da suka haɗa da waɗannan:

i- Tun a 2011 wasu gungun masu fataucin miyagun ƙwayoyi da sunan “The Silk Road” suka sanar da cewa wannan manhaja ta Bitcoin za ta zamo hanyar da za su riƙa musayar kuɗaɗen kayan maye wajen saye da sayarwa. Domin za a iya amfani da manhajar ba tare da an gane mutane ko an san dalilin da za su yi musayar kuɗaɗen ba. 

A shekarun 2013 zuwa 2015, ma’aikatar leƙen asiri ta Amurka FBI sun bankaɗo lalitar Bitcoin masu yawa da suke da alaƙa da hadahadar miyagun ƙwayoyi..-(Characteristics of Bitcoin Users: An Analysis of Google Search Data na Matthew Wilson, University of Michigan, 2014).

ii- Tare da cewa Manhajar ba ta ba wa wani dama ya kutsa cikin lalitar wani haka kai tsaye, amma a shekarun 2018 zuwa yanzu, an sami yawan sace-sacen kuɗaɗen mutane da kutse a lalitarsu da kwashe musu kuɗaɗe.

 
iii- Mutum ba shi da tabbacin tsaro ga kuɗaɗensa sai dai idan abokan harkarsa waɗanda bai san su ba sun mutumta masa sun riƙe alƙawarinsu. Saɓanin bankuna da mutum yana da tabbas yadda za su kula da kuɗaɗensa. –(Engadget Primed: The Rise (and rise?) of Bitcoin na Daniel Cooper, 2013).

iv- Kimar Bitcoin ba ta tsayawa wuri ɗaya; tana mummunan tashi sannan katsahan/kwatsam ta sauka. A wasu shekarun sai ta yi tsada daga baya kuma sai nan da nan ta sauko ƙasa warwas. A farkon Janairu ɗin nan na 2021, ƙwandalar take Dala dubu arba’in da biyu ($ 42,000), sannan ta sauko ƙasa. A wannan sati na ƙarshen Janairu ta dawo Dala dubu talatin da biyu ($ 32,000).

 
v- wata matsalar kuma ita ce idan wani ya sayi kaya ta hanayar Bitcoin, amma sai ya ƙi tura kayan ga wanda ya saya, to ba wata hanya da za a dawo da kuɗin cikin sauƙi, domin ba wata masaniya a tsakaninsu, ba kuma wata kotu ko hukuma da za a ɗaukaka maganar da sunan kara.

vi- Idan an tura kuɗin Bitcoin ba za a iya shan kansu a dawo da su ba. Saɓanin banki wanda zai iya toshe kuɗin ya hana mutumin da aka aikawa amfani da su.

vii- Babu tabbas a yadda hadahadar crytocurrencies za ta kasance. Gold yana da tabbas, don ga shi a hannu za a ɗauka a taɓa, amma crytocurrencies, musamman Bitcoin daga cikinsu, ba su da wannan zarafi. Duk lokacin da tsarin manhajar ya ruguje a kan intanet, to kuɗaɗen mutane sun tafi kenan, kowa zai tsuguna ya yi jugum!

viii- Da yawa daga cikin kamfanonin da suke hulɗa da Bitcoin suna buɗe dama ga mutane don su shigo da kuɗaɗensu wajen wannan harka amma ba tare da sanin abokan haɗin gwiwar irin haɗarin da mu’amalar take da shi ba.

 
ix- Wani bincike ya nuna nuna cewa kusan kaso 20% cikin ɗari na kuɗaɗen da suke jibge a cikin babbar lalita ta Bitcoin, dukiyar mutane ce da suka kasa bude manhajar sakamakon manta lambobin buɗewar da suka yi!

6- A halin yanzu duk da waɗannan matsaloli amma akwai ƙasashen da suka huwace amfani da Bitcoin kamar su Jamus, Ingila, Sweden, South Korea, Kuwait, Oman, Jordon, da sauransu. Wasu manyan kamfanonin manhajar kwafiyoyutoci da kafofin sadarwa irinsu Microsoft da Google da Yahoo duk sun karɓi amfani da wannan ƙwandala ta Bitcoin. Haka nan wasu gidajen sayar da abinci da otel-otel duka sun yarda a biyasu ta hanyar amfani da ita. Takai ana sayan wasu tikitin na hawa jirgin sama da kuɗin Bitcoin. Sannan kuma an sami wasu jami’o’i kamar na Ƙasar Cyprus da suka yarda da a biyasu kuɗin makaranta da wannan kuɗi.

Duk da cewa ƙasar Jamus su ne suka fara yarda da tsarin mu’amalar Bitcoin, amma a zahiri ba wai a matsayin kuɗi ba. Sai dai kurum a matsayin ƙasar ta sami wata dama da za ta ɗora haraji ga manya da ƙananan kamfanonin da suke yin mu’amalar Bitcoin. Mutane kuma ɗaiɗaiku aka bar su ba tare da wani abu ba. Don haka sun yarda da shi ne don samun kuɗin shiga kurum.

 
A gefe guda kuma akwai ƙasashe masu yawa da suka hana amfani da Bitcoin kamar su Saudiyya, Dubai, Turkiyya, Misra, Morocco, Algeriya, Lebanon, Russia, da sauransu. Babbabn Bankin Ƙasar China ya hana hulɗa da Bitcoin tun 2013. Suka daɗa ɗaukar zafi wajen hana hulɗa da Bitcoin baki ɗaya a 2017 da 2018.-(Everything You Need to Know about Bitcoin: Its Mysterious Origins and the Many Alleged Identities of Its Creators na Zoe Bernard, 2018).

7- Wannan ya kawo mu ga yadda za a kalli mu’amala da Bitcon a Musulunce. Akwai abubuwa da yawa da za a duba daki-daki don a fitar da hukunci da ya dace da yadda ake gudanar da Bitcoin a hain yanzu. Abin da malamai suka tsaya suna ta ƙoƙarin tantancewa shi ne ɗabi’ar waɗannan ƙwandalar ta Bitcoin shin ‘kuɗi’ ce ko kuwa ‘kadara’ ce? An sami waɗanda suke kallo da fahimtar Bitcoin da ɗaya daga cikin waɗannan hanyoyi. A kan haka kuma suka fitar da hukuncinsu game da shi, wasu suka halatta, wasu suka haramta.-(The Shari’ah Factor in Cryptocurrencies and Tokens na Shari’ah Review Bureau a Ƙasar Bahrain; Shari’ah Analysis of Bitcoin, Cryptocurrency and Blockchain na Mufti Muhammad Abu-Bakar). Amma a gaskiya in an dube ta da kyau za a ga ba ta faɗa cikin ma’anar wani daga ɗayan abubuwan nan guda biyu ba. Haka nan yanayinta bai dace da yanayin kowane ɗaya daga cikinsu ba.

i- Duk da cewa masu harkar Bitcoin suna amfani kalmomin da suke nuna kuɗi ne kamar ‘coin’ ko ‘currency’ ko  "عُمْلَة" da sauransu, amma a haƙiƙa ba kuɗi ba ne. Domin bai cika wasu daga cikin ƙa’idojin da Musulunci yake la’akari da su a matsayin kuɗi ba. Waɗannan sun haɗa da:

a- Sai gwamnati mai ci ta amince da wannan abu a matsayin kuɗi wanda duk mutane za su rika mu’amala da shi.

Malaman Musulunci sun bayyana haka a fili. Imamu Ahmad bn Hanbal yana cewa, “Ba wanda zai buga kuɗi sai gidan buga kuɗi (na gwamnati) da izinin shugaban. Saboda mutane in an yi musu rangwame a kansa, sai su wuce gona da iri”. Sai Imamu Abu Ya’ala ya ce, “Imamu Ahmad ya hana a buga kuɗi ba tare da izinin shugaban ba. Saboda yin hakan wani ta’addanci ne gareshi”.—(Ahkamus Suldaniyyah na Abu Ya’ala: 181; Mukaddimatu Ibnu Khaldun: sh/226; Annukud Wal-Bunuk Fin Nizamil Islami na Dr. Auf Muammad Al-Kafrawi:sh/20-56) 

قال الإمام أحمد:"لا يصلح ضرب الدراهم إلا في دار الضرب بإذن السلطان، لأن الناس إن رخص لهم ركبوا العظائم". فعلق الإمام أبو يعلى الحنبلي قائلا:"منع من الضرب بغير إذن سلطان لما فيه من الافتيات عليه".

Imamu Nawawi shi ma ya yi bayanin cewa duk malaman Mazahabin Shafi’iyya ba su yarda da wani ko wasu gungun mutane su ware su buga kuɗi ko su ƙirƙiro wasu kuɗaɗe daban, wanda gwamnati ba ta yarda da shi ba. Ya ce, “Ana ƙin wanda ba shugaban ba ya buga kuɗi (kamar dinare da azurfa) ko da kuwa masu kyau ne sosai. Saboda buga kuɗaɗe aikin shugaba ne. Sannan kuma ba za a sami aminci ba, don za a iya samun algus da ɓarna a ciki”.(Al-Majmu’u na Nawawi:6/11; Raudatud Dalibina na Nawawi:2/258).

قال الإمام النوي-رحمه الله-:"يكره لغير الإمام ضرب الدراهم والدنانير، وإن كانت خالصة. لأنه من شأن الإمام. ولأنه لا يؤمن فيه الغش والفساد". 

Wannan yana nuna cewa kamar yadda ba a son fito-na-fito da gwamnati a sha’anin mulki da gudanarwa, to haka nan ba a son a Musulunce a keta alfarmar gwamnati wajen buga kuɗaɗe ba tare da wani izini ba. Domin tsayuwa da daidaituwar kuɗi wata alama ce ta tabbatuwar gwamnati.

Ibnu Khaldun ya yi bayanin cewa abubuwa guda biyu su ne ginshiƙan duk wata daula. Su ne ƙarfi soja da kuɗi. Idan za ta ruguje tana rugujewa ne ta hanyar rugujewar waɗannan abubuwa.-(Al-Mukaddimah na Ibnu Khldun: sh/294).

 
A nan Nigeriya, dokokin Ƙasa sun hana amfani da Bitcoin da hulɗa da shi. A 17 na Janairu na 2017 Babban Banki Ƙasa (CBN) ya haramta amfani da shi ta kowace fuska. Ma'anar wannan da a ce za a sami wani ya kai ƙarar wani da sunan ya riƙe masa kuɗi ta hanyar Bitcoin, ba za a saurari ƙarar ba. Saboda ba ta saɓawa dokokin ƙasa ba.
Sai dai yana da kyau a sani cewa, a zamani irin wannan ba wai yarda ko rashin yardar wata ƙasa kaɗai shi ne abin la’akari wajen halatta wani abu ko haramtashi ba. Saboda a yanzu ƙasashe sun yarda da tsarin banki mai ruwa, amma wannan bai sa an ce shi kenan yin hakan ya halatta ba. A lokacin da Daular Musulunci take da ƙarfi da iko, ana gudanar da abubuwa a kan Shari'ar Allah, a lokacin ana iya cewa ba laifi ana iya la'akari da wasu abubuwan saboda gwamnati ta yarda shi. Amma ko a da can har da kuma yanzu, ana duba yadda abu yake cikinsa-da-bayansa, sannan sai malamai su bada fatawa da za ta bayyana matsayinsa a Shari’a na halasci ko haramci. Wannan wani abin dubawa ne da kyau.

b- Bayan gwamnati ta yarda da duk abin da take ganin za iya tsayawa a matsayin kuɗi, za a ga duk mutane sun yarda da su a mu’amalolinsu na yau-da-gobe. Wannan shi ne abin da Imamu Malik yana cewa, “Da a ce mutane za su yarda da fatun dabbobi a tsakaninsu a buga su a matsayin kuɗaɗe, da ba zan so a sami jinkiri ba idan sun yi canja fata da dinare da azurfa".-(Al-Mudawwanah: 3/5. A dada duba ra’ayin Hanafiyya a Littafin Tanbihur Rukud Ala Ahkamiln Nukud na Ibnu Ibidn: sh/25).

قال الإمام مالك:"ولو أن الناس أجازوا بينهم الجلود حتى تكون لها سكة وعين، لكرهتها أن تباع بالذهب والورق نظرة".

Ma’anar maganarsa ita ce duk abin da mutane suka haɗu a kan cewa kuɗi ne, kuma suka gina rayuwarsu a kansa, ya zama kuɗi. Duk hukunce-hukuncen Shari’a na kuɗi za su shafe shi. Kuɗi suna da sifar zamowa tsanin da kowa-da-kowa zai yi amfani da shi wajen  saye-da-sayarwa. Ba a la’akari da kuɗaɗen da suka zamo masu gudanawa tsakanin wasu tsirarun mutane.-(Al-Warkun Nakadi na Sheikh Abdullah bn Mani’i sh/17). Bitcoin ba kuɗi ba ne da kowa-da-kowa yake da ikon amfani da su cikin sauƙi ba. Kudade ne in har an yarda ma cewa kuɗin ne da suke yawa a kan intanet kurum. Waɗanda suke hulɗar su kaɗai suka san da su, kunzumin mutane ba su da alaƙa da waɗannan kudaden na ɓoye!

c- Kuɗi abu ne na zahiri da yake zamowa ma’aunin kimar abubuwa a faɗin duniya, ta yadda abin da aka saya ya zamo daidai da kimar kuɗin da a ka sayeshi da su.-(Al-Mugni na Ibnu Kudama:5/419). Don haka ne ake da kuɗi kala biyu:

Na ɗaya: Abubuwan da su da kansu kuɗaɗe ne kamar gwal da azurfa. Har yanzu ana ɗaukar gwal cikin manyan abubuwan da ƙasashe suke ajiyewa a matsayin (Foreign Exchange Reserve).

 
Na biyu: Abubuwan da gwamnati ta yarda da su a matsayin kuɗaɗe kamar takardun kuɗi na Naira, Riyal, Dollar, Euro da sauransu. Tuntuni Malamai suka tabbatar da karɓar takardun kuɗi. Kafin wannan zamanin ma Imamu Malik ya faɗi maganar da aka kawo a sama. Har ila yau kuma Shehul Islam Ibnu Taimiyyah shi ma ya yi bayanin da za a ɗora takardun kuɗi a kansa. Ya ce, “Dinare da azurfa ba su da wata wani iyaka ta al’ada ko ta Shari’a.

Makomar lamarinsu ba ta wuce al’ada da abin da mutane suka yarda da shi a tsakaninsu. Saboda su kudi tun asali ba manufarsu kenan ba. Manufar ita ce su zamo ma’auni na abubuwan da ake mu’amala da su kurum. Dinare da Dirhami ba su da kansu ne manufa ba. A na ɗaukar su ne a matsayin tsani kurum don a yi mu’amala da su. Don haka ne ma suka zamo kuɗaɗe, saɓanin sauran dukiya, waɗanda asalin manufar samuwarsu ita ce a yi amfani da su”-(Majmu’ul Fatawa na Ibnu Taimiyyah: 19/251).

قال شيخ الإسلام ابن تيمية-رحمه الله-:"وأما الدرهم والدينار فما يعرف له حد طبعي ولا شرعي. بل مرجعه إلى العادة والاصطلاح. وذلك لأنه في الأصل لا يتعلق المقصود به. بل الغرض أن يكون معيارا لما يتعاملون به. والدراهم والدنانير لا تقصد لنفسها، بل هي وسيلة إلى التعامل بها. ولهذا كانت أثمانا؛ بخلاف سائر الأموال. فإن المقصود الانتفاع بها نفسها. فلهذا كانت مقدرة بالأمور الطبعية أو الشرعية".

Manufar kawo wannan don a nuna cewa Bitcoin bai sami irin wannan darajar ta karɓuwa a matsayin kuɗi ba a ƙasashe da yawa ba. Abin da yake faruwa dangane da shi shi ne wani mutum ko wasu mutane ne kurum suka ƙiƙiire shi a kan intanet, sannan tsakanin duhun-dare da sanyin-safiya suka ɓace aka kasa ma gano ko waye har yanzu!

 
d- Sannan kuma ana biyan kuɗaɗe idan wani ya salwantar da su. Ita kuwa ƙwandalar Bitcoin, in ta salwanta, ba mai biya ko ya dawo da ita. Don haka ciniki da hulɗa da ita ya shiga haramci saboda garari da haɗarin da yake ciki.

e- Bitcoin ya fi kama da kuɗin-ganye (Alfulus): Ana ƙirƙirar kuɗin ganye ne saboda dalilai da yawa, musamman don a shirgar da su cikin mutane su bada mai kyau a ba su mara kyau. Ibnul Kayyim ya yi bayani mai gamsarwa a kan yanayin kuɗin-ganye. Idan aka yi la’akari da bayaninsa a kan Bitcoin za a ga kamannin ya bayyana sosai. Ya ce, “Kamar yadda ka gani dangane da rugujewar mu’amalar mutane da irin cutuwa da take samunsu idan suka fara amfani da kuɗin-ganye (Alfulus) a matsayin kadara don samun riba. Yin haka sai ya kawo cutuwa da za ta game ko’ina, zalunci ya yaɗu. Da an ɗauke su a matsayin kuɗi na-bai-ɗaya, baya ƙaruwa ko ya ragu, wanda zai zamo ma’aunin abubuwa, amma ba a auna shi da kadarori, da an yi haka da lamarin mutane ya gyaru...Saboda ba a burin samun kuɗi su a karan-kansu, sai dai ana buƙatar su ne don akai ga sayan kadara/haja. Idan kuɗaɗe su da kansu suka zamo kadara, ana hanƙoron a same su kamar kadara, sai lamarin mutane ya lalace. Wannan bayani ne na hankali da ya shafi zallan kudi, ba zai tsallaka zuwa wasu Abubuwan ba”.-(I’lamul Muwakki’in An Rabbil Alamin na Ibnul Kayyim:2/156-157).

قال الإمام ابن القيم-رحمه الله-:"كما رأيت من فساد معاملاتهم، والضرر اللاحق بهم، حين اتُّخذَت الفلوس سلعة تعد للربح، فعم الضرر، وحصل الظلم. ولو جعلت ثمنا واحدا لا يزداد ولا ينقص بل تُقوّم به الأشياء، ولا تقوم هي بغيرها لصلح أمر الناس...فالأثمان لا تقصد لأعيانها، بل يقصد التوصل بها إلى السلع. فإذا صارت في أنفسها سلعا تقصد لأعيانها، فسد أمر الناس. وهذا معنى معقول، يختص بالنقود لا يتعدى إلى سائر الموزونات".

Malamai irinsu Imamu Gazali suna faɗa cewa, “Idan kuɗin-ganye suka sami karɓuwa kamar kyawawan kuɗaɗe, to sai su zamo kamar kadara, a maganar malamai mafi inganci”- (Nuzhatun Nufusi Fi Bayani Hukumit Ta’amuli Bil Fulusi na Ibul Ha’imi Ahamd bn Muhammad, sh/47).

ii- Duk da cewa Bitcoin ya so ya yi kama da ‘kadara/haja’ (Legit commodity/goods) amma ba kadarar ba ce. Domin ita kadara/haja tana zamowa a hannu sannan ta biyawa wanda yake da ita wata buƙata ta musamman kamar ya sa a cikinsa ko ci ko ya sha ko ya shiga in gida ne ko ya hau kamar mota ko keke da doki da sauransu. Haka nan kadara tana samun kula ta wajen tabbatar da kyau da tsari daga hukumomi. Bitcoin kuwa ba ta da irin waɗannan siffofi. Saboda Bitcoin tana gujewa hukumomi. Sannan kuma iyakacinta kan intanet ba ƙari. Shi ya sa bai dace ba a ɗauke ta a matsayin kadara har kuma a gina hukunci na halaccin tsarin bakiɗaya a kan haka.

MATSALOLIN BITCOIN

Hoto: Newsbit

 
iii- Bitcoin ba shi da zubi da tsari irin na katinan da ake ajiye kuɗaɗe a cikinsu kamar su Visa Card, Master Card da sauransu. Saboda su waɗannan katina suna da wasu kamfanoni da suke kula da su. Amma tsarin Bitcoin ya tsani duk wata hulɗa da za a ginata a kan wani kamfani a tsakiya tsakanin mutane!

8- Bisa irin bayanai da aka kawo a ƙarƙashin lamba ta 5 na matsaloli guda tara, da bayanan da suka zo a ƙarƙashin lamba ta 7, duka waɗannan suna nuna cewa wannan harka ta Bitcoin tana ƙunshe da abubuwa da yawa da suka isa a ce ‘Haram’ ce bisa dokokin Shari’a.

Ga bayanin dailan haramcin a dunƙule:

i- Riba: Riba tana shiga hadahadar Bitcoin musamman ta fuskoki biyu:

Fuska ta ɗaya ana sayar da ƙwandalar bitcoin da bitcoin da fifiko da ƙarin wata a kan wata, wanda yake riba ne. Sannan a wasu lokutan ana samun jinkiri, ba a samun hannu-da-hannu ko da ‘bayarwa ta ma’ana’ ce a wajen canji da ake yi tare da sauran kuɗaɗe.

 
Fuska ta biyu kuma, kamfanonin da suke saye da sayar da Bitcoin a kasuwannin kuɗi, wato (brokers), suna karɓar kuɗin mutan kamar ₦5,000, sai su ranta masa wasu kuɗaɗen masu yawa kamar ₦50,000 a kan waɗancan. Daga nan sai su zuba su a sayen ‘share’. Idan kuɗi suka haɓaka, aka ci riba, sai su ba wa mutum iya kason da ya dace da kuɗinsa, su kuma su riƙe ragowar a matsayin (commission). Wannan shi ake kira da ‘Leverage’, wanda yake haramun ne ta fuskoki da yawa. Daga ciki dai Akwai bashi da riba da aka yi da sunan wanda ya sa kuɗi tun farko. Sannan kuma ya yarda da ya taimaka a ci riba. Wannan duka haram ne.

 
Idan kuma an faɗi, to duk kuɗin mutum (₦5,000) ɗin baki ɗaya sun salwanta, ya yi asararsu! Wannan ɓangaren ya shiga tsarin caca tsundim!

ii- An gina Manhajar Bitcoin a kan tsarin caca. Shi ma wannan zai iya zamowa ta fuskoki da yawa, musamman gida biyu.
Fusaka ta ɗaya ita ce wadda ta gabata a misalin da aka faɗa a lambar sama cewa idan mutum ya sa kudi misali (₦5,000), shi kuma ‘broker’ ya ƙara, sai a ka sami asara, to kuɗin mutum sun nutse baki ɗaya, ba zai sami komai ba.

 
Fuska ta biyu kuma kamfanomin da suke fafutukar samo ‘coin’ ɗin ta hanyar ‘mining’ suna kashe ɗimbin kuɗaɗe su tsunduma cikin zabari tare da sauran masu nema, a ƙarshe sai guda ɗaya ne zai iya samu a cikin minti goma. Sauran ba wanda zai sami wani abu. Kowane irin abu suka kashe na dukiya ya tafi a banza.
 

 
iii- Cin dukiyar mutane ba-gaira-ba-dalili: Kula da dukiyoyin mutane da kiyayesu daga salwanta yana daga cikin manufofin Shari’a. Akwai sauƙi sosai ta hanyar Bitcoin a sami damar cin dukiyar mutane ba tare da wata wahala ba. Saboda yadda farashin Bitcoin yake gwauran tashi a ɗan ƙanƙanin lokaci, yana huwacewa wasu su azurta da kuɗaɗen mutane ba gaira-ba-dalili. Sannan kuma ya sauka a ɗan lokaci, ta yadda wasu za su yi gagarumar asara. Wannan yana bada tsoro har ana tunanin cewa akwai wasu a ɓoye masu ci da gumin sauran mutane! Tsarin hawa da saukar Bitcoin ya wuce tsarin yadda aka san cinikayyar canji a kasuwar duniya ta yadda hawa da saukar ba wani mai yawa ba ne, amma ba ya ninninka ba. Misali Bitcoin ya taɓa ninkawa har sau ɗari uku a 2017 sannan kuma ya ruguzo! Wannan yana nuna Bitcoin ba kuɗi ba ne da za a dogara da shi. Wasu daga cikin masana tattalin arziki suna cewa, ‘hauhawar Bitcoin kamar tashin kumfa take’ (bubble), nan da nan za ta sauka a dawo ƙasa!

Imamu Ibnu Kayyim ya fayyace wasu ƙa’idoji da za a fahimci yadda tsarin kuɗi yake a Musulunci. Ya ce, “Dirhami da Dinare kuɗaɗe ne na kadarori da kayan sayarwa. Abin da ake nufi da kuɗi shi ne ya zamo ma’auni, wanda za a riƙa kimanta kimar sauran dukiya da shi. Don haka ne dole ya zamo mai iyaka, a san gwargwadon yadda zai kai ya kawo, ba ya tashi sama sosai, ko ya faɗi ƙasa warwas! Domin idan kuɗi yana tashi , yana sauka kamar wata kadara, ba zai zamo nan kuɗi da za a riƙa la’akari da shi wajen kimar kayan sayarwa ba. Sai duk su zamo kadara ne, tare da cewa buƙatar mutane zuwa ga tsuran kuɗi wanda za su riƙa la’akari da shi dangane da kayan sayarwa, wannan buƙata ce ta larura, da ta shafi kowa. Shi kuwa tabbatar da wannan sai da wani farashi da za a san kimar abubuwa da shi. Shi ma wannan sai da wani tsarin kuɗi da za a riƙa yi wa abubuwa kima ta kima da shi, wanda zai zarce a kan hali ɗaya, ba wai shi ya zamo ana yi masa kima da wani abin ba, saboda ya zamo kadara da zai tashi ya sauka. Yin haka kuwa zai ɓata tsarin mu’amalar mutane, saɓani ya shiga tsakaninsu, cutuwa ta tsananta a cikinsu” -(I’lamul Muwakki’in An Rabbil Alamin na Ibnul Kayyim:2/157).

قال الإمام ابن القيم-رحمه الله-"فإن الدراهم والدنانير أثمان المبيعات. والثمن هو المعيار الذي به يعرف تقويم الأموال، فيجب أن يكون محدودا مضبوطا لا يرتفع ولا ينخفض. إذ لو كان الثمن يرتفع وينخفض كالسلع لم يكن لنا ثمن نعتبر به المبيعات، بل الجميع سلع. وحاجة الناس إلى ثمن يعتبرون به المبيعات حاجة ضرورية عامة. وذلك لا يمكن إلا بسعر تعرف به القيمة. وذلك لا يكون إلا بثمن تُقوّم به الأشياء، ويستمر على حالة واحدة. ولا يُقوّم هو بغيره، إذ يصير سلعة يرتفع، وينخفض، فتفسد معاملات الناس، ويقع الخلف، ويشتد الضرر".

Wannan bayani ne mai matukar ƙarfi, tare da cewa Ibnul Kayyim ya yi shi ne bisa duba da la’akari da tsarin kuɗi tuntuni. Sai dai a zahiri bayani ne kamar yau aka yi shi da ya shafi irin gararin da Bitcoin yake son jefa mutane a ciki. Domin a halin yanzu mu’amalar da ake yi da Bitcoin ɗin tare da cewa ana yi masa kirarin cewa kuɗi ne, amma mu’amalar irin wadda Ibnul Kayyim ya faɗa tana so ta mayar da shi kamar kadara/haja ba kuɗi ba !!

iv- Garari: Akwai garari a ciki saboda idan an tura kuɗaɗe ba za a iya shan kansu ba a dawo da su ba, idan misalin an fasa cinikin. Sai dai in wancan ɓangaren wanda ba a san kowaye ba, ya tausaya ya dawo da su. Sannan wanda aka yi ciniki da shi zai iya cinyewa mutane kuɗaɗensu ba tare da an kai shi wurin hukuma ta hukunta shi ba. Don haka wanda yake wannan mu’amala ya shirya karɓar mummunar asara da abokan mu’amalar ba za su san mai yake ciki ba ma ballantana su yi tunanin tausaya masa ba!

v- Jahala: A cikin hulɗar Bitcoin akwai rashin sanin yadda wasu abubuwan suke gudana da yawa. Domin ba komai ne a fayyace ba. Hatta wanda mutum yake hulɗar da su, mutum bai gama fahimtar su waye ba, ta yaya suka tara kuɗaɗensu, shin yana taimakawa marasa gaskiya ko kuwa?

Da dai sauran irin waɗannan tambayoyi masu wahalar amsuwa. Muhimmi dai ana so a gina ciki ba jahiltar abin da cikin ya ƙunsa. Imamu Ibnul Arabi Al-maliki yana cewa, “Malaman wannan al’umma sun haɗu a kan cewa cinikayya ba ta ƙulluwa sai ga abin da aka sani, daga wanda aka sani, da abin da aka sani, ta kowace irin fuska wadda za a iya samun sanayyar”-(Al-Kabas Shurhul Muwadda na Ibnul Arabi Al-Maliki:2/786-803).

قال الإمام ابن العربي المالكي-رحمه الله-"وقد اتفقت الأمة على أنه لا يجوز إلا بيع معلوم من معلوم بمعلوم- بأي طرق العلم وقع".  

9- Kasancewar duk ma’anoni guda uku da suke ruguza ciniki wato, riba, garari da algush, sun haɗu a wannan mu’amala ta Bitcoin, ya wajaba ga wanda yake yin hada-hada da Bitcoin da ya dakata, ya daina. Ya sayar da abin da ya tara a lalitarsa sannan ya kwashe uwar kuɗinsa, ragowar kuma ya bada su sadaka ko ya sa su a wani aikin alheri da al’umma za ta amfana da su bakiɗaya. Wannan saboda Allah Maɗaukakin Sarki ya ce, “In kun tuba, to sai ku riƙe uwar kuɗinku, ba ku zalinci kowa ba, kuma ba a zalinceku ba”-(Bakara2:279)

 
"وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ"-(البقرة:279) 

10- Mu’amalar Bitcoin tana da ɗan rikitarwa. Abubuwa da yawa ba su bayyana ba a cikinta sai daga baya. Wannan ya sa malamai sun yi ɗan saɓani wajen fitar mata da hukunci, musamman a shekara ta 2017, a lokacin da lamarin Bitcoin ya bunƙasa, mutane suka faɗaka da irin yadda za ta kawo musu kuɗi suna kwance, ba wata wahala.

Malamai a ɗaiɗaikunsu da kuma Majalisu sun zauna a lokuta daba-daban don su tabbatar da hukuncin wannan mu’amala.

Daga cikin waɗanda suka tattauna mas’alar, suka kuma tabbatar da cewa ta saɓawa Shari’ar Musulunci akwai Majalisar Malamai ta Ƙasar Turkiyya (Darul Ift’it Trukiyyah, 29/11/2017: https//goo/gl/KVqoyr), da Misra (Darul Ifta’il Misriyyah, 28/12/2017: https//goo/gl/WTMpdu); da Falasdinu (Majlisul Ifta’ Al-Filisdiniyya: https//goo/gl/TEMmlu).

Haka nan, akwai taron ƙarawa-juna-ilimi da aka yi a Doha ta ƙasar Qatar (4th Doha Islamic Finance Conference) a January, 2017 M. sun tattauna irin kuɗaɗen da ake hulɗa da su ta hanyar intanet kawai. Masu taron, waɗanda suka haɗa da Dr. Abdussattar Abu Ghudda-Allah ya yi asa rahama- da Dr. Aliyu Kardagi da sauran masana a fagen tsarin tattalin arziki na Musulunci, sun tabbatar da cewa irin waɗannan sababbin cinikayya suna da rikitarwa da haɗarin gaske, musamman da yake ba wani nassi da ya zo a kansu. Amma fitar da hukunci ga irin waɗannan mas’aloli ba zai gagari masana Fikihu ba a cikin malaman Musulunci.

Bayan haka manyan malamai sun daɗa zama a ƙarƙashin Majma’ul Fikihil Islami Addauli (International Islamic Fiqh Academy) a farkon shekara 1441 H./2019, a inda suka tattauna sosai a kan ɗabi’ar wannan mu’amala.

 
11- Akwai wasu abubuwa waɗanda idan Bitcoin da sauran hulɗoɗi masu kama da shi suka cika su za a iya la’akari da su a janye haramcin da yake kansu a yanzu kamar yadda Sheikh Aliyu Kardagi ya bada shawara. Waɗannan abubuwa sun haɗa da:

i- Gwamnati ta ɗauki Bitcoin a matsayin kuɗi. Don haka sai a samu wata ƙasa ta yarda da tsarin Bitcoin da makamantanta, ta yadda Babban Bankin ƙasar zai amince da hulɗa da ita. Sai a sawa manhajar ƙa’idoji. Yawancin ƙasashen da ake cewa a yanzu sun karɓi tsarin, sun karɓa ne a dunƙule, amma ba su sa dokokin da za su maida Manhajar ta zamo ƙarƙashin Babban Bankin waɗannan ƙasashe ba. Don haka kada wani ya ruɗu da zancen ai Akwai ƙasashen da suka yarda da tsarin.

ii- A ɗauki Bitcon a matsayin ‘kadara/haja’. Wannan kuma sai an sami kamfanonin da za su riƙa juya Bicoin ɗin a matsayin “share”, ta yadda kowace ‘share’ za ta zamo a na ganinta cikin jumlar tsarin waɗannan kamfanonin. A halin yanzu Bitcoin ba shi da wannan tsarin ta kowace fuska. 

 
iii- Ya zamo kamar tsarin su Visa Card, Credit Card, da sauransu. Ta yadda za a sami wasu kamfanoni da za su ɗauki gabaran gudanar da tsare-tsarensa da hadahadarsa da shige-da-fitarsa kamar yadda ake yiwa waɗancan katika.

Yin ɗaya daga cikin wannan zai ba wa Bitcoin wata sabuwar kima ta halacci a idon Musulmi.  

 
A ƙarshe, hadahadar Cryptocurrency a karan kanta ba za a iya cewa haram ba ce, ba laifi Musulmin duniya su fara tunanin yadda za su ci moriyar hakan ta hanyar da ta halatta wadda aka nuna a nan sama kaɗan. Saboda da alamu nan gaba kaɗan duk duniya za a raja’a a kan Digital Money. Amma dai a halin yanzu idan aka yi la’akari za a ga cewa wannan mu’amala ta Bitcoin ta faɗa ɓangarori da yawa na haramci a Shari’ah, ba wai wani ɓangare ɗaya ne kurum ba.

 

A ƙarshe muna yiwa Allah godiya, da  fatan ya sa mun dace.

Karanta Sauran anan»