Hukuncin Wanda Ya Ƙi Fitar Da Zakka

Mai ƙin fitar da zakka iri biyu ne: Kodai ya ƙi bayarwa ne saboda bai yarda wajibi ba ce, ko kuma ya ƙi bayarwa ne saboda tsananin rowa da son abin duniya.

Hukuncin Wanda Ya Ƙi Fitar Da Zakka

Hoto: Royal group charity

Idan ya ƙi bayarwa ne saboda bai yarda da wajibcinta ba, to ya kafirta. Idan kuwa don rowa ne, ko sakaci to fasiƙi ne. Kuma hukuma za ta iya karɓa ta ƙarfi daga gare shi.

Kamar yadda Khalifan Annabi (S.A.W), wato Abubakar (R.A) ya yaƙi waɗanda suka ƙi bayarwa a zamaninsa. (Duba Zakatul Ma’adni na Almukhtar bin Umar bin Al-Hussain As-Shankidi Sh:18-19).

Kuma ya kamata mu sani cewa, ƙin bayar da zakka yana sabbaba azaba mai muni ga mutum a lahira.

Ga dai hadisin da Muslim ya rawaito game da haka:

عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "ما من صاحب كنـز لا يؤدي زكاته إلا أحمى عليه في نار جنهم فيجعل صفائح فتكوى بها جنباه ووجهه حتى يحكم الله بين عباده في يوم كان مقدار خمسين ألف سنة. ثم يرى سبيله إما إلى الجنة وإما إلى النار. وما من صاحب إبل لا يؤدي زكاته إلا بطح لها بقاع قرقر. كأوفر ما كانت تستن عليه كلما مضى عليه أخراها ردت عليه أولاها، حتى يحكم الله بين عباده في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة. ثم يرى سبيله إما إلى الجنة وإما إلى النار. وما من صاحب غنم لا يؤدي زكاتها إلا بطح لها بقاع قرقر كأوفر كانت فتطؤه بأظلافها وتنطحه بقرونها ليس فيها عقصاء ولا جلجاء. كلما مضى عليه آخرها ردت عليه أولاها حتى يحكم الله بين عباده في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة مما تعدون. ثم يرى سبيله إما إلى الجنة وإما إلى النار...".

Fassara

Daga Abu Huraira (R.A) ya ce, Manzon Allah (S.A.W) ya ce, "Babu wani mai taskace kuɗi, wanda ba ya bayar da zakkarsa, face sai an ƙona shi (kuɗin) a wutar Jahannama ya yi faɗi sannan a dinga goga masa a gyaffansa da fuskarsa; har lokacin da Allah zai yi hukunci a tsakanin bayinsa, a yinin da yake kwatankwacin tsawon shekara dubu hamsin. Sannan a nuna masa hanyarsa, kodai zuwa aljanna ko kuma zuwa wuta.

Babu wani mai raƙuma wanda ba ya bayar da zakkarsu, face sai an jefa shi a cikinsu, a wani kwari mai faɗi, cikakkunsu. Sannan su dinga bi ta kansa. Idan suka kai ƙarshe, sai a dawo da na farkon, haka za a dinga yi masa, har Allah Ya yi hukunci a tsakanin bayinSa. A yinin da ya ke kwatankwacinsa tsawon shekara dubu hamsin.  Sannan sai a nuna masa hanyarsa, kodai zuwa Aljanna ko zuwa wuta.  Babu wani mai tumaki ko awaki wanda ba ya bayar da zakkarsu, face sai an jefa shi a cikinsu, a wani kwari mai faɗi, cikakkunsu. Sannan su dinga taka shi da kofatansu, suna sukansa da ƙahunnansu.

Babu mai tanƙwararren ƙaho a cikinsu, balle marar ƙahon.  Idan suka kai ƙarshe, sai a dawo da na farkon, haka za a dinga yi musu, har Allah Ya yi hukunci a tsakanin bayinsa, a yinin da yake kwatankwacin tsawonsa shekara dubu hamsin. Sannan sai a nuna masa hanyarsa, kodai zuwa Aljanna ko zuwa Wuta…”. (Duba Nailul Audar na Shaukani, juz’i 2, sh:172-173).

Karanta Sauran anan»

Sharuɗɗan Wajabta Bayar Da Zakka

Dangane da abin da ya gabata, za mu fahimci cewa, tsabar kuɗi da kayan sayarwa suna buƙatar sharuɗa biyar kafin a fitar musu da zakka, su ne: Musulunci, ‘yanci, mallaka, cikar nisabi, da cikar shekara. Idan kuwa zakkar dabbobi ce, to, sai a ƙara sharaɗi ɗaya shi ne, kasancewa suna fita kiwo. Ba a ɗaure su ana nemo musu abinci ba, (watau ba turkakku ba).

Sharuddan Wajabta Bayar Da Zakka

Hoto: Sumit2k1b3/Freepik

Haka kuma idan amfanin gona ne, to shi ma sai a ƙara sharaɗi ɗaya, wato ya kasance abinci ne ga Ɗan Adam amma a fitar da sharaɗin cikar shekara. (Duba Al-FiKhul Muyassar na Ahmad Isa, juz’i, 1, sh;220-222).

Karanta Sauran anan»

Manyan Falalolin Sallah Ga Rayuwar Kowanne Musulmi

Allah ya farlanta wa al'ummar Annabi (S.A.W) salloli guda biyar a cikin kowacce rana, haka kuma ya shar'anta mana nafilfili da rawatib (nafilan bayan sallolin farilla) da witri waɗanda suke biye da farillai, saboda abin da yake cikinsu na amfani da fa'idoji da suke na dole a rayuwa, a rayuwa ta Addini da ta Duniya.

Manyan Falalolin Sallah

Hoto: Enter Islam

Allah ya ce:

{أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا } [الإسراء: 78]

"Ka tsayar da Sallah a lokacin da rana ta yi zawali (ta karkata daga tsakiyar sama), har zuwa duhun dare, da kuma karatun alfijir (Sallar Asubah), lallai karatun alfijir ya kasance abin halartowa ne".

Dukkan sallolin farilla guda biyar sun shiga cikin wannar ayar, saboda Sallar Azahar da La'asar suna cikin lokacin da yake bayan zawali zuwa farkon dare, Sallar Magriba da Isha'i kuma suna cikin lokacin duhun dare ne, sai kuma Sallar Asubahi da Allah ya kirata da karatun alfijir.

Kuma hadisai mutawatirai game da sallolin farilla sun zo da bayanin lokutansu da sharuɗansu da wajibansu da abin da yake cikasu, da kuma bayani a kan falalolinsu da yawan lada da sakamakonsu.

Daga cikin falalolinsu:

1. Su ne ibada mafi girma da bawa yake samun ƙasƙantar da kai ga Allah, da cikar zuciya da imani da Allan da girmama shi, wannan kuwa shi ne sinadarin rabautar zuciya rabauta ta har abada, da samun ni'imarta.

2. Sallah ita ce abincin zuciya mafi girma, da ruwan da yake shayar da bishiyar imani da jijiyoyinta da suke kafe a cikin zuciyar.

Ita Sallah tana tabbatar da imani a cikin zuciya, tana girmar da shi, kuma tana girmar da abin da yake ƙara imani na aikata ayyukan alheri, kuma tana hani a kan munanan ayyuka da sharri, kamar yadda Allah ya ce:

{إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ } [العنكبوت: 45]

3. Yana daga cikin falalolin sallah, kasancewarta ita ce mai taimako mafi girma a kan abin da zai amfani bawa a lamuransa na addini da rayuwa.

Allah ya ce:

{وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ } [البقرة: 45]

"Ku nemi taimako (a kan dukkan lamuranku) ta hanyar yin haƙuri da yin sallah".

Taimakon da sallah take yi wa bawa a lamuransa na Addini:

Amma ta yadda sallah take taimaka wa bawa a maslahohinsa na Addini, lallai idan bawa ya dawwama a kan yin sallah ya kiyayeta, kwaɗayinsa a kan aikata ayyukan alheri zai ƙarfafa, kuma za ta sauƙaƙe masa ayyukan ɗa'a, da kyautatawa mutane cikin nutsuwar zuciya da neman sakamako a wajen Allah, kuma za ta tafiyar ko ta raunana masa abin da yake kai wa ga ayyukan saɓo.

Wannan kuwa abu ne da yake bayyana a zahiri, ake jinsa a jiki, saboda ba za ka ga wanda ya kiyaye sallah, na farilla da na nafila ba, face sai ka ga tasirin hakan a kan sauran ayyukansa, saboda haka ne sallah ta zama tambarin samun rabauta.

Amma kuma ta yadda take taimakawa a kan maslahohin duniya, shi ne ta yadda take sauƙaƙa wa bawa wahalhalu, kuma take sanyaya masa rai a kan masifu da suke samunsa, kuma Allah zai yi sakamako wa ma'abocin sallah da sauƙaƙe masa lamuransa na rayuwa, Allah zai sanya masa albarka a cikin dukiyarsa da ayyukansa da dukkan abin da yake haɗe da shi.

4. Daga cikin falalolinta, duk wanda ya cikata, kuma ya kyautatata to ya rabauta.

Annabi (S.A.W) ya ce:

"إن أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة من عمله صلاته، فإن صلحت فقد أفلح وأنجح"

"Lallai farkon abin da za a fara yin hisabi wa bawa a kansa a ranar ƙiyama daga cikin ayyukansa shi ne sallarsa, idan ta gyaru to haƙiƙa ya rabauta kuma ya ci nasara".

Daga cikin littafin Sheikh Ibnu Sa'adiy (r): Al- Riyadhun Nadhirah.

Tushe/Asali: Zauren Ɗaliban Ilimi

Karanta Sauran anan»

Karanta Yadda Ake Zakkar Amfanin Gona Ko Hatsi

Malamai sun yi saɓani game da sharuɗɗan Zakkar amfanin gona.  Imamu Abu Hanifa cewa ya yi, duk abin da ake shukawa a ƙasa don amfan da shi to akwai Zakka a kansa. In ban da itatuwa da ciyayi da karmami.

Yadda Ake Zakkar Amfanin Gona Ko Hatsi

Hoto: Britannica

Shi kuwa Imam Ahmad sai ya ce, Zakka tana wajaba ne a kan duk abin da akan auna shi kuma ya kan bushe ya daɗe. Su kuwa Imamu Malik da Imamu Shafi’i, sai suka ce, zakka ba ta wajaba a kan amfanin gona sai wanda ake amfani da shi a matsayin abinci, kuma za a ajiye shi ya daɗe bai lalace ba.

Dangane da nisabi kuwa shi amfanin gona nisabinsa shi ne ya kai ‘wusuki biyar. Shi ‘wusuki’ ma’auni ne wanda kowanne ɗaya ya ke cin kwano sittin. Amma fa kwanon mai daidai da mudannabi huɗu. Watau a taƙaice dai idan aka ƙiyasta abin da aka noma aka ga zai kai kwano ɗari uku to ya wajaba a fitar masa da Zakka.

Game da abin da za a fitar kuwa, wannan ya danganta da irin ruwan da ya tsirar da amfanin. Idan da ruwan sama ya tsira, to sai a fitar da kashi ɗaya cikin goma. Idan kuwa ban ruwa aka yi, to sai a fitar da kashi ɗaya a cikin ashirin. Saboda faɗin Manzon Allah (S.A.W):

"فيما سقت السماء والعيون أو كان عثريا، العشر. وفيما سقي بالنضح نصف العشر".

“Abin da sama ta shayar, ko idanun ruwa, ko ya kasance mai jan ruwa ta jijiyarsa, to za a fitar da ɗaya cikin goma. Idan kuwa ban ruwa aka yi, sai a fitar da ɗaya cikin ashirin”. (Bukhari da Muslim suka rawaito.).

Karanta Sauran anan»

Karanta Zafafan Kalaman Hikimomin Magabata Na Musamman Masu Dadin Gaske

Ba kowanne wayayye ne mai ilimi ba. Ba kuma kowanne mai ilimi ne yake da wayewa ba. Idan Allah ya ba ka ilimi nemi sanin duniya da zamanin da kake cikin sa sai ya zama kana da haske a kan haske. Idan kuma kana da wayewa da sanin duniya matsa kusa da malamai ka ƙara sani, sannan ne wayewarka za ta amfane ka.

Zafafan Kalaman Hikimomin Magabata Na Musamman Masu Dadin Gaske

Hoto: LinkedIn

Marubuci: Dr. Mansur Sokoto

Sarakunan da su ka yi mulkin duniya duk sun tafi ba su san wutar lantarki ba. Ba su sha ruwan firijin ba, balle su kunna fanka ko AC. Ba su hau keke ba, ballantana motoci da jirage. Ba su san abin da ake kira tarho ba ballantana wayar tafi-da-gidanka.

Duk hasken gidajensu a wancan lokaci bai wuce na kyandur da fitila mai amfani da kalanzir ba.

A yau kai sarki ne amma ba ka gamsu da abin da ka samu ba. Idan kana da mota ta maƙwabcinka kake kallo. Idan kana da gida na wani babban mutum kake kallo. Oh! Allah sarki. Ɗan Adam da buri yake mutuwa.

Sufanci na gaskiya ababe biyar ne: 1. Riƙo da Alkur'ani da Sunna 2. Kauce ma cin haram 3. Yin tuba ga Allah 4. Rashin cuta ma mutane 5. Bai wa kowa haƙƙinsa. - Sahl bin Abdillah At Tustaree.

Idan ka kasa gane wurin da ka yi shuka kada ka samu damuwa wata rana ruwan sama ne zai nuna maka. Shuka alheri ka wuce a can gaba za ka tsince shi.

Hattara da hawaye guda uku: Hawayen iyaye, da hawayen maraya, da hawayen wanda ka zalunta. Kowanen su hawayensa na iya nutsar da kai a cikin tekun bala'i.

Ɗan Adam na girma ne a matakai biyar: Zai fitar da haƙora idan ya kai shekaru bakwai, idan ya ƙara bakwai zai balaga, bayan wasu bakwai tsawonsa zai kammala, idan ya ƙara bakwai ya samu cikar hankali. Bayan haka sai kunne ya girmi kaka (Ma'ana rayuwa za ta karantar da shi abubuwa da dama daga nan har mutuwa ta zo masa). - Al Imam As Thauree.

Hattara da mabuɗai guda uku:
Fushi, mabuɗin azaba.
Tsoro, mabuɗin fitina.
Kwaɗayi, mabuɗin wahala.

Mala'iku su na da hankali ba su da sha'awa. Dabbobi suna da sha'awa ba su da hankali. Ɗan Adam ne Allah ya haɗa masa guda biyun. Idan hankalinka ya rinjayi sha'awarka ka bi sawun mala'iku. Idan sha'awarka ta zarce hankalinka ka shiga sahun dabbobi.

Matakan tsira biyar ne: Sanin Allah, Ƙaunar Allah, Tsoron Allah, Yarda da Allah, sai kuma gudun duniya. - Yahya bin Mu'adh.

Idan an yi maka ƙazafi ka tuna iyalin shugabanmu ma'aiki Sallallahu Alaihi wa Sallam. Kwana hamsin tana cikin sunu da takaici sai da Allah maɗaukaki ya wanke ta.

Allah ya yi mana kunnuwa biyu da idanu biyu amma ya yi mana baki ɗaya. Ko ka san dalili? Mahaliccinmu ya fi son mu yi kallo, mu saurara fiye da yadda mu ke magana.

Idan na ƙwarai da mugu su ka haɗu kowa ma yana iya gane bambanci. Amma a tsakanin na ƙwarai da wanda ya fi shi, da mugu da wanda ya fi, wannan sai ma su hankali ne su ke iya rarrabewa.

Ababe biyar su suka dace da biyar: A samu yaro yana a makaranta, Saurayi wajen neman abinci, Dattijo a masallaci, Mace a gidan aure, Mugu a kurkuku. - Al Hakeem At Tirmidhi.

Ba a sanin matsayin saurayi sai ya yi aure. Ba a sanin halin talaka sai ya wadata. Ba a sanin gaskiyar ɗan siyasa sai ya kai ga muƙami.

Idan kana jin kaɗaici ka tuna Annabi Adam Alaihis Salam. Ya zauna a duniya shi kaɗai ba kowa.

Idan ka sha wuya a wajen wa'azi da karantarwa ka tuna Annabi Nuhu Alaihis Salam. Shekarunsa dubu ba hamsin yana wa'azi.

Idan 'yan uwanka sun cuce ka ka tuna Annabi Yusuf Alaihis Salam. A cikin rijiya su ka jefa shi.

Idan matsalolin rayuwa sun dabaibaye ka, ka tuna Annabi Yunus Alaihis Salam. Kifi ne ya haɗiye shi amma ya samu kuɓuta a dalilin ambaton Allah.

Matsaloli da wahalhalun rayuwa ba su ne ƙarshen Ɗan Adam ba. Manya ma sun gamu da matsaloli kala-kala.

Abin damuwa shi ne matsalarka ta zama sanadin rabuwar ka da Allah mahaliccinka.

Idan ka kyautata ma mutum za ka mallake shi. 

Idan ka wadatu daga mutum za ka zama tsaran sa.

Idan kuwa ka buƙatu zuwa ga mutum, to dole sai ka zamo bawansa.

Kyawun hankali ya riƙa tunani.

Kyawun harshe ya riƙa faɗin gaskiya. 

Kyawun Budurwa kunya. 

Kyawun Yaro biyayya.

Idan kana cikin damuwa ka jira samun sauƙi daga wurin Allah, wannan jiran da kake yi ibada ne. Domin kyautata zato ne ga Allah. Wanda ya kyautata ma Allah zato kuwa lallai ne Allah zai ishe shi.

Wanda fuskar mata take ba shi sha'awa mata ɗaya ba ta isar sa. 

Amma wanda kyakkyawan hali yake so ɗaya ma sai ta ishe shi.

Alheri yana tattare ne a ababe biyar: Wadatar zuci da neman halal da tsoron Allah da kamun kai da barin cuta ma mutane. - Al Imam As Shafi'ie.

Idan ciwo ya addabe ka ka tuna Annabi Ayyub Alaihis Salam. Har sai da ya ji ƙamshin mutuwa a kan cuta.

Masana sun ce, lafiyar Ɗan Adam tana cikin samun ababe guda bakwai:

1. Samun isasshen hasken rana yana bugun jikinka.

2. Yawan shan ruwa (da rana).

3. Wadataccen bacci (da dare).

4. Shaƙar tatacciyar iska.

5. Shan Farar Zuma.

6. Tafiyar minti 30 a kullum da ƙafa.

7. Cin lafiyayyen abinci.

Idan za ka yi alheri ka gaggauta shi, ka sirranta shi, sannan kada ka yi gori. Wannan shi ne halin mutanen kirki!.

Akwai miliyoyin halittun Ubangiji waɗanda ba su da aljihu, ba asusun ajiya a gida ko a banki amma ba su daina cin arziki ba. Kwantar da hankalinka, arzikinka yana nan ba zai wuce ka ba. Nemi Halaliya, don ba ka wuce arzikinka, kuma saurin nema ba ya kawo samu.

Idan mahaifinka na tsanar ka a kan riƙon addini ka tuna Annabi Ibrahim Alaihis Salam. A kan haka ne ya sha wuya a hannun mahaifinsa.

A Hotel ake rubuta "Idan mun burge ka ka faɗa ma duniya. Idan mun ɓata ranka ka faɗa mana". Wannan shi ne yadda ya kamata ka yi hulɗa da kowane Musulmi ɗan uwanka.

Abu ɗaya ne kyakkyawa wanda ko makaho yana iya ganin sa, shi ne kyawun hali. Ka zama mai kyawun hali ba sai ka faɗi ba mutane da kansu za su yabe ka.

Da dare kowa ya na rufe ƙofarsa ne don tsoron mutane. A lokacin ne kuma Allah ya ke buɗe ƙofofinsa don karɓar mutane. Ko kana ƙwanƙwasa ƙofarsa ta hanyar salloli da zikiri da addu'o'i da tilawa a wannan lokaci?

Idan ba ka iya yin sadaka daga abin aljihunka ba to ka yi sadaka daga cikin haƙoranka. Murmushi ga fuskar ɗan uwanka shi ma sadaka ne.

Kada jin daɗin wani ya tsone ma ido, ba ka san abin da ya rasa ba kafin Allah ya ba shi wannan ni'ima da yake cikinta. Kada damuwarka ta tada hankalinka, ba ka san alherin da za ta jawo ma ka ba. Haƙuri maganin zaman duniya.

Idan ka makara a wajen aiki kana jin kunyar shugabanka. Idan ka makara zuwa masallaci ko kana jin kunyar Allah?

Idan yaro ya yi wayo kyawunsa a sa shi makaranta. Idan ya girma kyawunsa a gan shi a masallaci. Mace ita kuma kimarta idan ta girma tana a gidan mijinta.

Kamilin mutum shi ne wanda ya tara ababe guda uku: Ga kyauta ga daɗin zama ga kuma yawan ibada.

Karatu akwai wuya, ilimi akwai daɗi. Nema akwai wuya, arziki akwai daɗi. Zama da Jahilci ba wuya, rashin ilimi akwai takaici. Haka duniya take, yaro ɓata hankalin dare ka yi suna!

Na samu wannan a cikin wani ɗan nazari da nake yi na ga ya dace kada na yi maku rowar sa.

Karanta Sauran anan»

Karanta Ainihin Tarihin Bitcoin Da Amfanin Shi Da Matsalolin Shi Da Hukuncin Mu'amala Da Shi A Musulunci

Bismillahir Rahmanir Rahim

Tsira da Amincin Allah su kara tabbata ga Annanbinmu Muhammad da Alayensa da Sahabbansa bakiɗaya.

Bayan haka, a yau Alhamis 15 Jumada Akhir, 1442 H.-28 Janairu, 2021 M., zan amsa tambayoyin da na samu ta fuskoki da yawa game da mu’amalar zamani ta Bitcoin da sauran mu’amala irinta. Daga cikin tambayoyin akwai waɗanda suka turo da cewa: “Malam ina tambaya ne game da halaccin cinikin online da ake na su bitcoins, cdmx, cdx da sauransu. Malam menene halaccin kuɗin a addini. Na gode. Allah ya saka da alheri”.  Zan dan faɗaɗa kaɗan a wajen bada amsar har na shigo da yadda tsarin yake domin waɗanda ba su waye da shi ba daga cikin ‘yan uwa da suke cikin lugunan birane da karkara su fahimci yadda Bitcoin yake. Ina fatan yin haka ya buɗe damar tattaunawa da gano wasu hukunce-hukuncen da suke cikin wannan sabuwar mu’amala mai cike da rintsi da sarƙaƙiya, wadda malamai har yanzu suna kaiwa, suna komowa wajen yanke hukuncin da ya dace da ita. A kan wannan aka rubuta wannan amsa.

TARIHIN BITCOIN DA AMFANIN SHI DA MATSALOLIN SHI DA HUKUNCIN MU’AMALA DA SHI A MUSULUNCI

Hoto: Cryptonomist

Marubuci: Ahmad Murtala Mansur

Mai son ya gane wannan bayanin da kyau, to aikin karatawa gaba ɗaya ya same shi. Insha’allah kuma za a fahimta. Da fatan Allah ya ba mu sa’a da dacewa.

1- A kowane lokaci yana da kyau a riƙa sanin tarihin abubuwa da tsarin da suke tafiya a kansa, musamman irin waɗannan sababbin mas’aloli na zamani waɗanda ake kiransu da sunan "النوازل", domin a fayyce yadda za a bada amsa a kansu.

 
i- Tun a shekarun 1990, mutane irinsu Nick Szabo suka fara zuwa da wani tunani na ƙulla cinikayya a kan intanet da sunan ‘Bit Gold’. Sai dai abin bai samu yaɗuwa ba sosai. Haka nan a 1998 Bernard von NotHaus ɗan Jihar Hawai a Amurka ya yi irin wancan tunani ya ƙiriƙiro ‘Liberty Dollars’. Amma ya firgita gwamnati don haka sai da aka ɗaureshi a kan wannan aika-aika tasa. A wannan shekarar dai, gwanaye a kan kwanfiyuta ba su daddara ba, sai da wani ɗan China mai suna Wei Dai ya ƙirƙiro ‘B-Money’. Bayan haka, a 2007, jami’an tsaro a Amurka suka rufe wata manhaja a kan intanet mai suna ‘E-Gold’. 

Wannan duk bayanai ne a taƙaice na irin yunƙurin da wasu suka yi don samar da tsarin hada-hadar kuɗaɗe a kan intanet ba tare da sa hannun gwamnati ba. Amma ba su sami cimma burinsu ba. Irin waɗannan kuɗaɗen na kan intanet kurum ake kira da sunan “Cryptocurrency”.

ii- Kalmar ‘Bitcoin’ kalmomi biyu ne na turanci a haɗe. ‘Bit’ tana nufin kaɗan ko gutsure. ‘Coin’ kuma tan nufin tsabar kuɗi masu kamanni da kwabo ko ƙwandala. An fara ƙirƙiro da tsarin Bitcoin da kuma yi masa rijista a kan yanar gizo-gizo a 2008. Babu takamaimai a kan wanda ya fara ƙirƙirar wannan tsari. An zaton mutum ɗaya ne ko kuma gungun wasu mutane da sunan Satoshi Nakamoto. Takardar da mai ko masu wannan suna ya/suka rubuta da taken “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”, kusan ita ce ta fito da wannan suna na Bitcoin a fili. Amma dai an san cewa yana daga cikin irin tsarin mu’amalar kuɗaɗe ta zamani a ƙarƙashin taken ‘Cryptocurrency’. An fara ɗora manhajar Bitcoin wadda kowa zai iya amfani da ita a watan January na 2009. A cikin wannan wata ne kuma aka fara hadahadar kuɗi ta wannan manhaja da kuɗi kaɗan. Amma 2010 hadahadar kuɗin ta fi bayyana sosai.

 
Zuwa January na 2021 akwai kusan kamfanoni 2,000 na crytocurrencies. Wanda aka fi sani a cikinsu shi ne ‘Bitcoin’. Ragowar kuma ana kiransu da ‘Altcoins’ ko ‘shitcoins’, waɗanda suka haɗa da ‘Ethereum’, ‘Litcoin’, Ripple, Stellar’, Chainlink, ‘Bitcoin Cash’, da sauransu.

Yawancinsu sun samo asali ne daga fasahar Bitcoin ɗin. A ɗan wannan lokacin, bincike yana nuna cewa Bitcoin su ne kan gaba da fiye da kaso biyu bisa uku na dukan mu’amalar juya ‘kuɗadɗn-gaibu’ (Digital Money) na cryptocurrency! Don haka duk hukuncin da aka faɗa a kan Bitcoin, ragowar ma ya hau kansu, sai dai in da ƙarin wani abin daban da ya daɗa cin karo da ƙa’idojin Shari’a!

 
iii-Abin mamaki dai har yanzu shi ne, tun a 2011 mai wancan suna Satoshi Nakamato, wanda ya yi kama da sunayen mutanen Japan, aka daina jin ɗuriyarsa. Kafin ya ɓuya ya turo da bayanin cewa shi fa ya janye jiki yanzu ya bar wannan harka. Ya yi bayani ta hanyar email cewa ya miƙa wannan harka a hannun amintattu mutane kamar su Gavin Andresen da Mike Hearn. Waɗannan mutane da ma wasu da aka yi zargin ko su suka ƙirƙiro manhajar duk sun musanta cewa suna da hannu a ƙirƙirota. Don haka har yanzu ba a gama gano waye wanda ya ƙirƙiro wannan tsari ba.

 
vi- Manufar ƙirƙiro da Bitcoin ita ce a bawa mutane dama su yi hulɗa da kuɗaɗe kai tsaye ba tare da wani banki ko kamfani ko wani mutum ya shiga tsakaninsu ba. Don haka tsarin Bitcoin ba ya kulawa da wata gwamnati ko wasu tsare-tsare. Mu'amala ce ta kuɗi tsagwaranta tsakanin mutane ba wani shinge kamar dai yadda suke kiranta da “Peer-to-peer”!

 
2- Abin la’akari shi ne an ɗora tsarin Bitcoin a kan abubuwa da yawa na ilimin kwamfiyuta da mu’amalolin yau-da-gobe. Amma akwai wasu abubuwa masu muhimmanci kamar haka:

i-An gina manhajar a kan amfani da ilimin lissafi da aka fi sani da “Algorithm”, tsarn lissafi ne da ake warware matsalolin lissafi masu wahala da shi. Ilimi ne mai muhimmancin da ɗaya daga cikin masana lissafi Musulmi da aka fi sani da Muhammad bn Musa Al-Khawarizmi (780-850 M.) ya ƙirƙiro shi. Gabadaya tsarin kwanfiyuta ma a kan wannan ilimi aka ƙirƙiro shi. Shi ma Bitcoin aka zuba shi a kan wannan ilimi.

ii- An ɗora manhajar Bitcoin a irin tsarin da manyan gidajen caca na duniya suke shirya injinan da ake gudanar da caca da su, wanda aka fi sani da “Lottery-Based System”.

 
iii- Waɗanda suka ƙirƙiro Bitcoin sun ƙaddara cewa zuwa shekara ta 2140 duk manhajar za ta tsaya cak ko kuma idan adadin ƙwandala da aka samo take miliyan ishiri da ɗaya. A halin yanzu ana da sama da miliyan goma sha bakwai.

3- Wanda yake son shiga hadahadar Bitcoin sai ya bi matakai daban-daban bisa yadda kamfanonin da suke taimakawa suka tsara. Domin dai a gane yadda abin yake ga hanya mai sauƙi kamar haka:

i- Dole sai mutum ya buɗe lalita “Digital Wallet” wadda take wuri ne mai kama da account na banki. Za a buɗe shi a ɗaya daga cikin manhajoji na musamman da suke kama da bankunan a kan internet.

Manhajar da take aiki sosai tare da Bitcoin ita ce “Blockchain”, wadda tana da sauƙin shiga da sarrafawa da buɗe wallet nan da nan.

AMFANIN BITCOIN

Hoto: Coin68

 
ii- A wannan wurin ne mutum zai shigar da email ɗinsa sannan kuma ya ba wa abin sunan da ya ga dama. Za a iya amfanin da ɓoyayyun sunaye “Anonymity”. Bayan haka kuma ya ƙirƙiri “password” da yake so daga kalma 1 har zuwa 78, amma sai ya cakuɗa tsakanin lambobi da harufa. Idan mutum ya manta su, yana da dama har sau goma ya gwada lambobi daban-daban ko zai dace ya samu daidai ya buɗe. Idan har ya cikasa na goman bai dace ba, manhajar za ta garƙame lalitar tasa har abada, kuɗin mutum sun tafi kenan. Manhajar ba ta riƙe waɗannan lambobi, don haka mutum yana da buƙatar ya shigar da su a kowane lokaci kafin ya sami hanyar shiga manhajar.

iii- Manhajar za ta turowa mutum da wani shafi mai muhimmanci da zai kawo wasu kalmomi masu suna “identifier”.

Waɗannan suna da matuƙar muhimmanci. Idan sun ɓata shi kenan komai ya ɓata. Don haka ne ma Manhjar Blockchain take jan kunnen mutum ya riƙe waɗannan lambobi da ta ba shi da kyau sosai. Ya rubutasu a wuri na sirri. Kada ma ya kuskura ya yi wasarere da su ko ya rubutasu a wani wuri a kan intanet. Don wasu ‘yan fashi na kan intanet za su iya bincikosu, su kwashe abin da mutum ya saya na Bitcoin.

iv- Daga nan mutum zai koma kan email ɗinsa, zai ga sun aiko masa da wata gajeruwar wasiƙa da ta ƙunshi abin da zai danna don ya tabbatar musu da shi ne yake da wannan email ɗin. A wannan gajeruwar wasiƙa dai za a ga wasu lambobi da suke kira da sunan “confirmation code”. Suna buƙatar mutum ya kwafesu ya ajiye a gefe kamar waɗanda suka gabata. Domin wanna shi ne ‘code’ ɗin da mutum zai riƙa rubutawa a lokacin da zai aika kuɗi ko in zai cire kuɗi daga lalitarsa.

v- Sai mutum ya koma kan Manhajar Blockchain, a inda zai sami tabbacin cewa Manhajar yanzu ta sami alaƙa da email ɗinsa. Daga nan sai ya danna “Login Now” don ya shiga shafin lalitarsa “My Wallet”.

Daga can ƙasa in an duba za a ga wasu lambobin “Code”, waɗanda su ma za a kwafesu a gefe a ɓoye kamar waɗancan na baya. Waɗannan lambobi na me wannan wallet ɗin ne shi kaɗai. Su zai riƙa rubutawa ga duk kamfani ko wani mutum da suke hulɗar Bitcoin tare don karɓar kuɗaɗe daga wurarensu. Daga nan shi kenan mutum ya shiga tsarin Bitcoin.

 
4- Ana mallakar ƙwandalar Bitcoin ta fuska biyu kawai:

i- Hanya ta ɗaya mutum ya sayi gwargwadon abin da yake so na kuɗaɗen Bitcoin ta hanyar miƙa kuɗaɗen da aka saba da su kamar Naira ko Riyal ko Dollar da wani ya sayar masa. –Wato “exchange” kenan. Domin ana iya gutsura ƙwandalar Bitcoin zuwa gutsure-gutsure yadda ake so, a kuma sayar da ita. Ita kuma ribar da mai sayarwa ya samu sai ya ajiyeta a cikin lalita. Haka dai har lokacin da za a so shi ma ya sayar!

ii- Hanya ta biyu kuma ita mutum ya shiga “zabari” wanda suke kira da sunan “Mining”. Mutum ɗaya ko gungun wasu mutane ko wasu kamfanonin suna iya shiga wannan aiki da zabarin ta hanyar sayan manyan kwamfiyutoci don su gudanar da aikin. Sai dai bayanai sun tabbatar da cewa aikin yana ɗaukar lokaci da amfani da ƙarfin wutar lantarki da data masu yawan gaske kafin a ce an sami ƙwandala ɗaya tak. 

5- Wannan Manhaja ta Bitcoin tana da matsaloli masu yawa da suka haɗa da waɗannan:

i- Tun a 2011 wasu gungun masu fataucin miyagun ƙwayoyi da sunan “The Silk Road” suka sanar da cewa wannan manhaja ta Bitcoin za ta zamo hanyar da za su riƙa musayar kuɗaɗen kayan maye wajen saye da sayarwa. Domin za a iya amfani da manhajar ba tare da an gane mutane ko an san dalilin da za su yi musayar kuɗaɗen ba. 

A shekarun 2013 zuwa 2015, ma’aikatar leƙen asiri ta Amurka FBI sun bankaɗo lalitar Bitcoin masu yawa da suke da alaƙa da hadahadar miyagun ƙwayoyi..-(Characteristics of Bitcoin Users: An Analysis of Google Search Data na Matthew Wilson, University of Michigan, 2014).

ii- Tare da cewa Manhajar ba ta ba wa wani dama ya kutsa cikin lalitar wani haka kai tsaye, amma a shekarun 2018 zuwa yanzu, an sami yawan sace-sacen kuɗaɗen mutane da kutse a lalitarsu da kwashe musu kuɗaɗe.

 
iii- Mutum ba shi da tabbacin tsaro ga kuɗaɗensa sai dai idan abokan harkarsa waɗanda bai san su ba sun mutumta masa sun riƙe alƙawarinsu. Saɓanin bankuna da mutum yana da tabbas yadda za su kula da kuɗaɗensa. –(Engadget Primed: The Rise (and rise?) of Bitcoin na Daniel Cooper, 2013).

iv- Kimar Bitcoin ba ta tsayawa wuri ɗaya; tana mummunan tashi sannan katsahan/kwatsam ta sauka. A wasu shekarun sai ta yi tsada daga baya kuma sai nan da nan ta sauko ƙasa warwas. A farkon Janairu ɗin nan na 2021, ƙwandalar take Dala dubu arba’in da biyu ($ 42,000), sannan ta sauko ƙasa. A wannan sati na ƙarshen Janairu ta dawo Dala dubu talatin da biyu ($ 32,000).

 
v- wata matsalar kuma ita ce idan wani ya sayi kaya ta hanayar Bitcoin, amma sai ya ƙi tura kayan ga wanda ya saya, to ba wata hanya da za a dawo da kuɗin cikin sauƙi, domin ba wata masaniya a tsakaninsu, ba kuma wata kotu ko hukuma da za a ɗaukaka maganar da sunan kara.

vi- Idan an tura kuɗin Bitcoin ba za a iya shan kansu a dawo da su ba. Saɓanin banki wanda zai iya toshe kuɗin ya hana mutumin da aka aikawa amfani da su.

vii- Babu tabbas a yadda hadahadar crytocurrencies za ta kasance. Gold yana da tabbas, don ga shi a hannu za a ɗauka a taɓa, amma crytocurrencies, musamman Bitcoin daga cikinsu, ba su da wannan zarafi. Duk lokacin da tsarin manhajar ya ruguje a kan intanet, to kuɗaɗen mutane sun tafi kenan, kowa zai tsuguna ya yi jugum!

viii- Da yawa daga cikin kamfanonin da suke hulɗa da Bitcoin suna buɗe dama ga mutane don su shigo da kuɗaɗensu wajen wannan harka amma ba tare da sanin abokan haɗin gwiwar irin haɗarin da mu’amalar take da shi ba.

 
ix- Wani bincike ya nuna nuna cewa kusan kaso 20% cikin ɗari na kuɗaɗen da suke jibge a cikin babbar lalita ta Bitcoin, dukiyar mutane ce da suka kasa bude manhajar sakamakon manta lambobin buɗewar da suka yi!

6- A halin yanzu duk da waɗannan matsaloli amma akwai ƙasashen da suka huwace amfani da Bitcoin kamar su Jamus, Ingila, Sweden, South Korea, Kuwait, Oman, Jordon, da sauransu. Wasu manyan kamfanonin manhajar kwafiyoyutoci da kafofin sadarwa irinsu Microsoft da Google da Yahoo duk sun karɓi amfani da wannan ƙwandala ta Bitcoin. Haka nan wasu gidajen sayar da abinci da otel-otel duka sun yarda a biyasu ta hanyar amfani da ita. Takai ana sayan wasu tikitin na hawa jirgin sama da kuɗin Bitcoin. Sannan kuma an sami wasu jami’o’i kamar na Ƙasar Cyprus da suka yarda da a biyasu kuɗin makaranta da wannan kuɗi.

Duk da cewa ƙasar Jamus su ne suka fara yarda da tsarin mu’amalar Bitcoin, amma a zahiri ba wai a matsayin kuɗi ba. Sai dai kurum a matsayin ƙasar ta sami wata dama da za ta ɗora haraji ga manya da ƙananan kamfanonin da suke yin mu’amalar Bitcoin. Mutane kuma ɗaiɗaiku aka bar su ba tare da wani abu ba. Don haka sun yarda da shi ne don samun kuɗin shiga kurum.

 
A gefe guda kuma akwai ƙasashe masu yawa da suka hana amfani da Bitcoin kamar su Saudiyya, Dubai, Turkiyya, Misra, Morocco, Algeriya, Lebanon, Russia, da sauransu. Babbabn Bankin Ƙasar China ya hana hulɗa da Bitcoin tun 2013. Suka daɗa ɗaukar zafi wajen hana hulɗa da Bitcoin baki ɗaya a 2017 da 2018.-(Everything You Need to Know about Bitcoin: Its Mysterious Origins and the Many Alleged Identities of Its Creators na Zoe Bernard, 2018).

7- Wannan ya kawo mu ga yadda za a kalli mu’amala da Bitcon a Musulunce. Akwai abubuwa da yawa da za a duba daki-daki don a fitar da hukunci da ya dace da yadda ake gudanar da Bitcoin a hain yanzu. Abin da malamai suka tsaya suna ta ƙoƙarin tantancewa shi ne ɗabi’ar waɗannan ƙwandalar ta Bitcoin shin ‘kuɗi’ ce ko kuwa ‘kadara’ ce? An sami waɗanda suke kallo da fahimtar Bitcoin da ɗaya daga cikin waɗannan hanyoyi. A kan haka kuma suka fitar da hukuncinsu game da shi, wasu suka halatta, wasu suka haramta.-(The Shari’ah Factor in Cryptocurrencies and Tokens na Shari’ah Review Bureau a Ƙasar Bahrain; Shari’ah Analysis of Bitcoin, Cryptocurrency and Blockchain na Mufti Muhammad Abu-Bakar). Amma a gaskiya in an dube ta da kyau za a ga ba ta faɗa cikin ma’anar wani daga ɗayan abubuwan nan guda biyu ba. Haka nan yanayinta bai dace da yanayin kowane ɗaya daga cikinsu ba.

i- Duk da cewa masu harkar Bitcoin suna amfani kalmomin da suke nuna kuɗi ne kamar ‘coin’ ko ‘currency’ ko  "عُمْلَة" da sauransu, amma a haƙiƙa ba kuɗi ba ne. Domin bai cika wasu daga cikin ƙa’idojin da Musulunci yake la’akari da su a matsayin kuɗi ba. Waɗannan sun haɗa da:

a- Sai gwamnati mai ci ta amince da wannan abu a matsayin kuɗi wanda duk mutane za su rika mu’amala da shi.

Malaman Musulunci sun bayyana haka a fili. Imamu Ahmad bn Hanbal yana cewa, “Ba wanda zai buga kuɗi sai gidan buga kuɗi (na gwamnati) da izinin shugaban. Saboda mutane in an yi musu rangwame a kansa, sai su wuce gona da iri”. Sai Imamu Abu Ya’ala ya ce, “Imamu Ahmad ya hana a buga kuɗi ba tare da izinin shugaban ba. Saboda yin hakan wani ta’addanci ne gareshi”.—(Ahkamus Suldaniyyah na Abu Ya’ala: 181; Mukaddimatu Ibnu Khaldun: sh/226; Annukud Wal-Bunuk Fin Nizamil Islami na Dr. Auf Muammad Al-Kafrawi:sh/20-56) 

قال الإمام أحمد:"لا يصلح ضرب الدراهم إلا في دار الضرب بإذن السلطان، لأن الناس إن رخص لهم ركبوا العظائم". فعلق الإمام أبو يعلى الحنبلي قائلا:"منع من الضرب بغير إذن سلطان لما فيه من الافتيات عليه".

Imamu Nawawi shi ma ya yi bayanin cewa duk malaman Mazahabin Shafi’iyya ba su yarda da wani ko wasu gungun mutane su ware su buga kuɗi ko su ƙirƙiro wasu kuɗaɗe daban, wanda gwamnati ba ta yarda da shi ba. Ya ce, “Ana ƙin wanda ba shugaban ba ya buga kuɗi (kamar dinare da azurfa) ko da kuwa masu kyau ne sosai. Saboda buga kuɗaɗe aikin shugaba ne. Sannan kuma ba za a sami aminci ba, don za a iya samun algus da ɓarna a ciki”.(Al-Majmu’u na Nawawi:6/11; Raudatud Dalibina na Nawawi:2/258).

قال الإمام النوي-رحمه الله-:"يكره لغير الإمام ضرب الدراهم والدنانير، وإن كانت خالصة. لأنه من شأن الإمام. ولأنه لا يؤمن فيه الغش والفساد". 

Wannan yana nuna cewa kamar yadda ba a son fito-na-fito da gwamnati a sha’anin mulki da gudanarwa, to haka nan ba a son a Musulunce a keta alfarmar gwamnati wajen buga kuɗaɗe ba tare da wani izini ba. Domin tsayuwa da daidaituwar kuɗi wata alama ce ta tabbatuwar gwamnati.

Ibnu Khaldun ya yi bayanin cewa abubuwa guda biyu su ne ginshiƙan duk wata daula. Su ne ƙarfi soja da kuɗi. Idan za ta ruguje tana rugujewa ne ta hanyar rugujewar waɗannan abubuwa.-(Al-Mukaddimah na Ibnu Khldun: sh/294).

 
A nan Nigeriya, dokokin Ƙasa sun hana amfani da Bitcoin da hulɗa da shi. A 17 na Janairu na 2017 Babban Banki Ƙasa (CBN) ya haramta amfani da shi ta kowace fuska. Ma'anar wannan da a ce za a sami wani ya kai ƙarar wani da sunan ya riƙe masa kuɗi ta hanyar Bitcoin, ba za a saurari ƙarar ba. Saboda ba ta saɓawa dokokin ƙasa ba.
Sai dai yana da kyau a sani cewa, a zamani irin wannan ba wai yarda ko rashin yardar wata ƙasa kaɗai shi ne abin la’akari wajen halatta wani abu ko haramtashi ba. Saboda a yanzu ƙasashe sun yarda da tsarin banki mai ruwa, amma wannan bai sa an ce shi kenan yin hakan ya halatta ba. A lokacin da Daular Musulunci take da ƙarfi da iko, ana gudanar da abubuwa a kan Shari'ar Allah, a lokacin ana iya cewa ba laifi ana iya la'akari da wasu abubuwan saboda gwamnati ta yarda shi. Amma ko a da can har da kuma yanzu, ana duba yadda abu yake cikinsa-da-bayansa, sannan sai malamai su bada fatawa da za ta bayyana matsayinsa a Shari’a na halasci ko haramci. Wannan wani abin dubawa ne da kyau.

b- Bayan gwamnati ta yarda da duk abin da take ganin za iya tsayawa a matsayin kuɗi, za a ga duk mutane sun yarda da su a mu’amalolinsu na yau-da-gobe. Wannan shi ne abin da Imamu Malik yana cewa, “Da a ce mutane za su yarda da fatun dabbobi a tsakaninsu a buga su a matsayin kuɗaɗe, da ba zan so a sami jinkiri ba idan sun yi canja fata da dinare da azurfa".-(Al-Mudawwanah: 3/5. A dada duba ra’ayin Hanafiyya a Littafin Tanbihur Rukud Ala Ahkamiln Nukud na Ibnu Ibidn: sh/25).

قال الإمام مالك:"ولو أن الناس أجازوا بينهم الجلود حتى تكون لها سكة وعين، لكرهتها أن تباع بالذهب والورق نظرة".

Ma’anar maganarsa ita ce duk abin da mutane suka haɗu a kan cewa kuɗi ne, kuma suka gina rayuwarsu a kansa, ya zama kuɗi. Duk hukunce-hukuncen Shari’a na kuɗi za su shafe shi. Kuɗi suna da sifar zamowa tsanin da kowa-da-kowa zai yi amfani da shi wajen  saye-da-sayarwa. Ba a la’akari da kuɗaɗen da suka zamo masu gudanawa tsakanin wasu tsirarun mutane.-(Al-Warkun Nakadi na Sheikh Abdullah bn Mani’i sh/17). Bitcoin ba kuɗi ba ne da kowa-da-kowa yake da ikon amfani da su cikin sauƙi ba. Kudade ne in har an yarda ma cewa kuɗin ne da suke yawa a kan intanet kurum. Waɗanda suke hulɗar su kaɗai suka san da su, kunzumin mutane ba su da alaƙa da waɗannan kudaden na ɓoye!

c- Kuɗi abu ne na zahiri da yake zamowa ma’aunin kimar abubuwa a faɗin duniya, ta yadda abin da aka saya ya zamo daidai da kimar kuɗin da a ka sayeshi da su.-(Al-Mugni na Ibnu Kudama:5/419). Don haka ne ake da kuɗi kala biyu:

Na ɗaya: Abubuwan da su da kansu kuɗaɗe ne kamar gwal da azurfa. Har yanzu ana ɗaukar gwal cikin manyan abubuwan da ƙasashe suke ajiyewa a matsayin (Foreign Exchange Reserve).

 
Na biyu: Abubuwan da gwamnati ta yarda da su a matsayin kuɗaɗe kamar takardun kuɗi na Naira, Riyal, Dollar, Euro da sauransu. Tuntuni Malamai suka tabbatar da karɓar takardun kuɗi. Kafin wannan zamanin ma Imamu Malik ya faɗi maganar da aka kawo a sama. Har ila yau kuma Shehul Islam Ibnu Taimiyyah shi ma ya yi bayanin da za a ɗora takardun kuɗi a kansa. Ya ce, “Dinare da azurfa ba su da wata wani iyaka ta al’ada ko ta Shari’a.

Makomar lamarinsu ba ta wuce al’ada da abin da mutane suka yarda da shi a tsakaninsu. Saboda su kudi tun asali ba manufarsu kenan ba. Manufar ita ce su zamo ma’auni na abubuwan da ake mu’amala da su kurum. Dinare da Dirhami ba su da kansu ne manufa ba. A na ɗaukar su ne a matsayin tsani kurum don a yi mu’amala da su. Don haka ne ma suka zamo kuɗaɗe, saɓanin sauran dukiya, waɗanda asalin manufar samuwarsu ita ce a yi amfani da su”-(Majmu’ul Fatawa na Ibnu Taimiyyah: 19/251).

قال شيخ الإسلام ابن تيمية-رحمه الله-:"وأما الدرهم والدينار فما يعرف له حد طبعي ولا شرعي. بل مرجعه إلى العادة والاصطلاح. وذلك لأنه في الأصل لا يتعلق المقصود به. بل الغرض أن يكون معيارا لما يتعاملون به. والدراهم والدنانير لا تقصد لنفسها، بل هي وسيلة إلى التعامل بها. ولهذا كانت أثمانا؛ بخلاف سائر الأموال. فإن المقصود الانتفاع بها نفسها. فلهذا كانت مقدرة بالأمور الطبعية أو الشرعية".

Manufar kawo wannan don a nuna cewa Bitcoin bai sami irin wannan darajar ta karɓuwa a matsayin kuɗi ba a ƙasashe da yawa ba. Abin da yake faruwa dangane da shi shi ne wani mutum ko wasu mutane ne kurum suka ƙiƙiire shi a kan intanet, sannan tsakanin duhun-dare da sanyin-safiya suka ɓace aka kasa ma gano ko waye har yanzu!

 
d- Sannan kuma ana biyan kuɗaɗe idan wani ya salwantar da su. Ita kuwa ƙwandalar Bitcoin, in ta salwanta, ba mai biya ko ya dawo da ita. Don haka ciniki da hulɗa da ita ya shiga haramci saboda garari da haɗarin da yake ciki.

e- Bitcoin ya fi kama da kuɗin-ganye (Alfulus): Ana ƙirƙirar kuɗin ganye ne saboda dalilai da yawa, musamman don a shirgar da su cikin mutane su bada mai kyau a ba su mara kyau. Ibnul Kayyim ya yi bayani mai gamsarwa a kan yanayin kuɗin-ganye. Idan aka yi la’akari da bayaninsa a kan Bitcoin za a ga kamannin ya bayyana sosai. Ya ce, “Kamar yadda ka gani dangane da rugujewar mu’amalar mutane da irin cutuwa da take samunsu idan suka fara amfani da kuɗin-ganye (Alfulus) a matsayin kadara don samun riba. Yin haka sai ya kawo cutuwa da za ta game ko’ina, zalunci ya yaɗu. Da an ɗauke su a matsayin kuɗi na-bai-ɗaya, baya ƙaruwa ko ya ragu, wanda zai zamo ma’aunin abubuwa, amma ba a auna shi da kadarori, da an yi haka da lamarin mutane ya gyaru...Saboda ba a burin samun kuɗi su a karan-kansu, sai dai ana buƙatar su ne don akai ga sayan kadara/haja. Idan kuɗaɗe su da kansu suka zamo kadara, ana hanƙoron a same su kamar kadara, sai lamarin mutane ya lalace. Wannan bayani ne na hankali da ya shafi zallan kudi, ba zai tsallaka zuwa wasu Abubuwan ba”.-(I’lamul Muwakki’in An Rabbil Alamin na Ibnul Kayyim:2/156-157).

قال الإمام ابن القيم-رحمه الله-:"كما رأيت من فساد معاملاتهم، والضرر اللاحق بهم، حين اتُّخذَت الفلوس سلعة تعد للربح، فعم الضرر، وحصل الظلم. ولو جعلت ثمنا واحدا لا يزداد ولا ينقص بل تُقوّم به الأشياء، ولا تقوم هي بغيرها لصلح أمر الناس...فالأثمان لا تقصد لأعيانها، بل يقصد التوصل بها إلى السلع. فإذا صارت في أنفسها سلعا تقصد لأعيانها، فسد أمر الناس. وهذا معنى معقول، يختص بالنقود لا يتعدى إلى سائر الموزونات".

Malamai irinsu Imamu Gazali suna faɗa cewa, “Idan kuɗin-ganye suka sami karɓuwa kamar kyawawan kuɗaɗe, to sai su zamo kamar kadara, a maganar malamai mafi inganci”- (Nuzhatun Nufusi Fi Bayani Hukumit Ta’amuli Bil Fulusi na Ibul Ha’imi Ahamd bn Muhammad, sh/47).

ii- Duk da cewa Bitcoin ya so ya yi kama da ‘kadara/haja’ (Legit commodity/goods) amma ba kadarar ba ce. Domin ita kadara/haja tana zamowa a hannu sannan ta biyawa wanda yake da ita wata buƙata ta musamman kamar ya sa a cikinsa ko ci ko ya sha ko ya shiga in gida ne ko ya hau kamar mota ko keke da doki da sauransu. Haka nan kadara tana samun kula ta wajen tabbatar da kyau da tsari daga hukumomi. Bitcoin kuwa ba ta da irin waɗannan siffofi. Saboda Bitcoin tana gujewa hukumomi. Sannan kuma iyakacinta kan intanet ba ƙari. Shi ya sa bai dace ba a ɗauke ta a matsayin kadara har kuma a gina hukunci na halaccin tsarin bakiɗaya a kan haka.

MATSALOLIN BITCOIN

Hoto: Newsbit

 
iii- Bitcoin ba shi da zubi da tsari irin na katinan da ake ajiye kuɗaɗe a cikinsu kamar su Visa Card, Master Card da sauransu. Saboda su waɗannan katina suna da wasu kamfanoni da suke kula da su. Amma tsarin Bitcoin ya tsani duk wata hulɗa da za a ginata a kan wani kamfani a tsakiya tsakanin mutane!

8- Bisa irin bayanai da aka kawo a ƙarƙashin lamba ta 5 na matsaloli guda tara, da bayanan da suka zo a ƙarƙashin lamba ta 7, duka waɗannan suna nuna cewa wannan harka ta Bitcoin tana ƙunshe da abubuwa da yawa da suka isa a ce ‘Haram’ ce bisa dokokin Shari’a.

Ga bayanin dailan haramcin a dunƙule:

i- Riba: Riba tana shiga hadahadar Bitcoin musamman ta fuskoki biyu:

Fuska ta ɗaya ana sayar da ƙwandalar bitcoin da bitcoin da fifiko da ƙarin wata a kan wata, wanda yake riba ne. Sannan a wasu lokutan ana samun jinkiri, ba a samun hannu-da-hannu ko da ‘bayarwa ta ma’ana’ ce a wajen canji da ake yi tare da sauran kuɗaɗe.

 
Fuska ta biyu kuma, kamfanonin da suke saye da sayar da Bitcoin a kasuwannin kuɗi, wato (brokers), suna karɓar kuɗin mutan kamar ₦5,000, sai su ranta masa wasu kuɗaɗen masu yawa kamar ₦50,000 a kan waɗancan. Daga nan sai su zuba su a sayen ‘share’. Idan kuɗi suka haɓaka, aka ci riba, sai su ba wa mutum iya kason da ya dace da kuɗinsa, su kuma su riƙe ragowar a matsayin (commission). Wannan shi ake kira da ‘Leverage’, wanda yake haramun ne ta fuskoki da yawa. Daga ciki dai Akwai bashi da riba da aka yi da sunan wanda ya sa kuɗi tun farko. Sannan kuma ya yarda da ya taimaka a ci riba. Wannan duka haram ne.

 
Idan kuma an faɗi, to duk kuɗin mutum (₦5,000) ɗin baki ɗaya sun salwanta, ya yi asararsu! Wannan ɓangaren ya shiga tsarin caca tsundim!

ii- An gina Manhajar Bitcoin a kan tsarin caca. Shi ma wannan zai iya zamowa ta fuskoki da yawa, musamman gida biyu.
Fusaka ta ɗaya ita ce wadda ta gabata a misalin da aka faɗa a lambar sama cewa idan mutum ya sa kudi misali (₦5,000), shi kuma ‘broker’ ya ƙara, sai a ka sami asara, to kuɗin mutum sun nutse baki ɗaya, ba zai sami komai ba.

 
Fuska ta biyu kuma kamfanomin da suke fafutukar samo ‘coin’ ɗin ta hanyar ‘mining’ suna kashe ɗimbin kuɗaɗe su tsunduma cikin zabari tare da sauran masu nema, a ƙarshe sai guda ɗaya ne zai iya samu a cikin minti goma. Sauran ba wanda zai sami wani abu. Kowane irin abu suka kashe na dukiya ya tafi a banza.
 

 
iii- Cin dukiyar mutane ba-gaira-ba-dalili: Kula da dukiyoyin mutane da kiyayesu daga salwanta yana daga cikin manufofin Shari’a. Akwai sauƙi sosai ta hanyar Bitcoin a sami damar cin dukiyar mutane ba tare da wata wahala ba. Saboda yadda farashin Bitcoin yake gwauran tashi a ɗan ƙanƙanin lokaci, yana huwacewa wasu su azurta da kuɗaɗen mutane ba gaira-ba-dalili. Sannan kuma ya sauka a ɗan lokaci, ta yadda wasu za su yi gagarumar asara. Wannan yana bada tsoro har ana tunanin cewa akwai wasu a ɓoye masu ci da gumin sauran mutane! Tsarin hawa da saukar Bitcoin ya wuce tsarin yadda aka san cinikayyar canji a kasuwar duniya ta yadda hawa da saukar ba wani mai yawa ba ne, amma ba ya ninninka ba. Misali Bitcoin ya taɓa ninkawa har sau ɗari uku a 2017 sannan kuma ya ruguzo! Wannan yana nuna Bitcoin ba kuɗi ba ne da za a dogara da shi. Wasu daga cikin masana tattalin arziki suna cewa, ‘hauhawar Bitcoin kamar tashin kumfa take’ (bubble), nan da nan za ta sauka a dawo ƙasa!

Imamu Ibnu Kayyim ya fayyace wasu ƙa’idoji da za a fahimci yadda tsarin kuɗi yake a Musulunci. Ya ce, “Dirhami da Dinare kuɗaɗe ne na kadarori da kayan sayarwa. Abin da ake nufi da kuɗi shi ne ya zamo ma’auni, wanda za a riƙa kimanta kimar sauran dukiya da shi. Don haka ne dole ya zamo mai iyaka, a san gwargwadon yadda zai kai ya kawo, ba ya tashi sama sosai, ko ya faɗi ƙasa warwas! Domin idan kuɗi yana tashi , yana sauka kamar wata kadara, ba zai zamo nan kuɗi da za a riƙa la’akari da shi wajen kimar kayan sayarwa ba. Sai duk su zamo kadara ne, tare da cewa buƙatar mutane zuwa ga tsuran kuɗi wanda za su riƙa la’akari da shi dangane da kayan sayarwa, wannan buƙata ce ta larura, da ta shafi kowa. Shi kuwa tabbatar da wannan sai da wani farashi da za a san kimar abubuwa da shi. Shi ma wannan sai da wani tsarin kuɗi da za a riƙa yi wa abubuwa kima ta kima da shi, wanda zai zarce a kan hali ɗaya, ba wai shi ya zamo ana yi masa kima da wani abin ba, saboda ya zamo kadara da zai tashi ya sauka. Yin haka kuwa zai ɓata tsarin mu’amalar mutane, saɓani ya shiga tsakaninsu, cutuwa ta tsananta a cikinsu” -(I’lamul Muwakki’in An Rabbil Alamin na Ibnul Kayyim:2/157).

قال الإمام ابن القيم-رحمه الله-"فإن الدراهم والدنانير أثمان المبيعات. والثمن هو المعيار الذي به يعرف تقويم الأموال، فيجب أن يكون محدودا مضبوطا لا يرتفع ولا ينخفض. إذ لو كان الثمن يرتفع وينخفض كالسلع لم يكن لنا ثمن نعتبر به المبيعات، بل الجميع سلع. وحاجة الناس إلى ثمن يعتبرون به المبيعات حاجة ضرورية عامة. وذلك لا يمكن إلا بسعر تعرف به القيمة. وذلك لا يكون إلا بثمن تُقوّم به الأشياء، ويستمر على حالة واحدة. ولا يُقوّم هو بغيره، إذ يصير سلعة يرتفع، وينخفض، فتفسد معاملات الناس، ويقع الخلف، ويشتد الضرر".

Wannan bayani ne mai matukar ƙarfi, tare da cewa Ibnul Kayyim ya yi shi ne bisa duba da la’akari da tsarin kuɗi tuntuni. Sai dai a zahiri bayani ne kamar yau aka yi shi da ya shafi irin gararin da Bitcoin yake son jefa mutane a ciki. Domin a halin yanzu mu’amalar da ake yi da Bitcoin ɗin tare da cewa ana yi masa kirarin cewa kuɗi ne, amma mu’amalar irin wadda Ibnul Kayyim ya faɗa tana so ta mayar da shi kamar kadara/haja ba kuɗi ba !!

iv- Garari: Akwai garari a ciki saboda idan an tura kuɗaɗe ba za a iya shan kansu ba a dawo da su ba, idan misalin an fasa cinikin. Sai dai in wancan ɓangaren wanda ba a san kowaye ba, ya tausaya ya dawo da su. Sannan wanda aka yi ciniki da shi zai iya cinyewa mutane kuɗaɗensu ba tare da an kai shi wurin hukuma ta hukunta shi ba. Don haka wanda yake wannan mu’amala ya shirya karɓar mummunar asara da abokan mu’amalar ba za su san mai yake ciki ba ma ballantana su yi tunanin tausaya masa ba!

v- Jahala: A cikin hulɗar Bitcoin akwai rashin sanin yadda wasu abubuwan suke gudana da yawa. Domin ba komai ne a fayyace ba. Hatta wanda mutum yake hulɗar da su, mutum bai gama fahimtar su waye ba, ta yaya suka tara kuɗaɗensu, shin yana taimakawa marasa gaskiya ko kuwa?

Da dai sauran irin waɗannan tambayoyi masu wahalar amsuwa. Muhimmi dai ana so a gina ciki ba jahiltar abin da cikin ya ƙunsa. Imamu Ibnul Arabi Al-maliki yana cewa, “Malaman wannan al’umma sun haɗu a kan cewa cinikayya ba ta ƙulluwa sai ga abin da aka sani, daga wanda aka sani, da abin da aka sani, ta kowace irin fuska wadda za a iya samun sanayyar”-(Al-Kabas Shurhul Muwadda na Ibnul Arabi Al-Maliki:2/786-803).

قال الإمام ابن العربي المالكي-رحمه الله-"وقد اتفقت الأمة على أنه لا يجوز إلا بيع معلوم من معلوم بمعلوم- بأي طرق العلم وقع".  

9- Kasancewar duk ma’anoni guda uku da suke ruguza ciniki wato, riba, garari da algush, sun haɗu a wannan mu’amala ta Bitcoin, ya wajaba ga wanda yake yin hada-hada da Bitcoin da ya dakata, ya daina. Ya sayar da abin da ya tara a lalitarsa sannan ya kwashe uwar kuɗinsa, ragowar kuma ya bada su sadaka ko ya sa su a wani aikin alheri da al’umma za ta amfana da su bakiɗaya. Wannan saboda Allah Maɗaukakin Sarki ya ce, “In kun tuba, to sai ku riƙe uwar kuɗinku, ba ku zalinci kowa ba, kuma ba a zalinceku ba”-(Bakara2:279)

 
"وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ"-(البقرة:279) 

10- Mu’amalar Bitcoin tana da ɗan rikitarwa. Abubuwa da yawa ba su bayyana ba a cikinta sai daga baya. Wannan ya sa malamai sun yi ɗan saɓani wajen fitar mata da hukunci, musamman a shekara ta 2017, a lokacin da lamarin Bitcoin ya bunƙasa, mutane suka faɗaka da irin yadda za ta kawo musu kuɗi suna kwance, ba wata wahala.

Malamai a ɗaiɗaikunsu da kuma Majalisu sun zauna a lokuta daba-daban don su tabbatar da hukuncin wannan mu’amala.

Daga cikin waɗanda suka tattauna mas’alar, suka kuma tabbatar da cewa ta saɓawa Shari’ar Musulunci akwai Majalisar Malamai ta Ƙasar Turkiyya (Darul Ift’it Trukiyyah, 29/11/2017: https//goo/gl/KVqoyr), da Misra (Darul Ifta’il Misriyyah, 28/12/2017: https//goo/gl/WTMpdu); da Falasdinu (Majlisul Ifta’ Al-Filisdiniyya: https//goo/gl/TEMmlu).

Haka nan, akwai taron ƙarawa-juna-ilimi da aka yi a Doha ta ƙasar Qatar (4th Doha Islamic Finance Conference) a January, 2017 M. sun tattauna irin kuɗaɗen da ake hulɗa da su ta hanyar intanet kawai. Masu taron, waɗanda suka haɗa da Dr. Abdussattar Abu Ghudda-Allah ya yi asa rahama- da Dr. Aliyu Kardagi da sauran masana a fagen tsarin tattalin arziki na Musulunci, sun tabbatar da cewa irin waɗannan sababbin cinikayya suna da rikitarwa da haɗarin gaske, musamman da yake ba wani nassi da ya zo a kansu. Amma fitar da hukunci ga irin waɗannan mas’aloli ba zai gagari masana Fikihu ba a cikin malaman Musulunci.

Bayan haka manyan malamai sun daɗa zama a ƙarƙashin Majma’ul Fikihil Islami Addauli (International Islamic Fiqh Academy) a farkon shekara 1441 H./2019, a inda suka tattauna sosai a kan ɗabi’ar wannan mu’amala.

 
11- Akwai wasu abubuwa waɗanda idan Bitcoin da sauran hulɗoɗi masu kama da shi suka cika su za a iya la’akari da su a janye haramcin da yake kansu a yanzu kamar yadda Sheikh Aliyu Kardagi ya bada shawara. Waɗannan abubuwa sun haɗa da:

i- Gwamnati ta ɗauki Bitcoin a matsayin kuɗi. Don haka sai a samu wata ƙasa ta yarda da tsarin Bitcoin da makamantanta, ta yadda Babban Bankin ƙasar zai amince da hulɗa da ita. Sai a sawa manhajar ƙa’idoji. Yawancin ƙasashen da ake cewa a yanzu sun karɓi tsarin, sun karɓa ne a dunƙule, amma ba su sa dokokin da za su maida Manhajar ta zamo ƙarƙashin Babban Bankin waɗannan ƙasashe ba. Don haka kada wani ya ruɗu da zancen ai Akwai ƙasashen da suka yarda da tsarin.

ii- A ɗauki Bitcon a matsayin ‘kadara/haja’. Wannan kuma sai an sami kamfanonin da za su riƙa juya Bicoin ɗin a matsayin “share”, ta yadda kowace ‘share’ za ta zamo a na ganinta cikin jumlar tsarin waɗannan kamfanonin. A halin yanzu Bitcoin ba shi da wannan tsarin ta kowace fuska. 

 
iii- Ya zamo kamar tsarin su Visa Card, Credit Card, da sauransu. Ta yadda za a sami wasu kamfanoni da za su ɗauki gabaran gudanar da tsare-tsarensa da hadahadarsa da shige-da-fitarsa kamar yadda ake yiwa waɗancan katika.

Yin ɗaya daga cikin wannan zai ba wa Bitcoin wata sabuwar kima ta halacci a idon Musulmi.  

 
A ƙarshe, hadahadar Cryptocurrency a karan kanta ba za a iya cewa haram ba ce, ba laifi Musulmin duniya su fara tunanin yadda za su ci moriyar hakan ta hanyar da ta halatta wadda aka nuna a nan sama kaɗan. Saboda da alamu nan gaba kaɗan duk duniya za a raja’a a kan Digital Money. Amma dai a halin yanzu idan aka yi la’akari za a ga cewa wannan mu’amala ta Bitcoin ta faɗa ɓangarori da yawa na haramci a Shari’ah, ba wai wani ɓangare ɗaya ne kurum ba.

 

A ƙarshe muna yiwa Allah godiya, da  fatan ya sa mun dace.

Karanta Sauran anan»

Falalar Riga Liman Zuwa Masallacin Juma'a

Manzon Allah (SAW) ya ce: "Idan ranar Juma'a ta zo, a kowane ƙofar masallaci akwai Mala'iku , suna rubuta sunayen mutane ɗaya bayan ɗaya (gwargwadon lokutan da suka zo, daga wane sai wane a zuwa, to haka falalar da za su samu ya danganta da sammakonsu), idan Liman ya zauna sai su ɗage takardunsu, su zo su saurari huɗuba" Muttafaƙun alaih.

Falalar Riga Liman Zuwa Masallacin Juma'a

Hoto: NBC NEWS

{Wanda duk bai zo ba har sai bayan liman ya hau mimbari ya fara huɗuba, kenan bai samu shiga wannan rigista ba, to shi kam ya yi hasaran wannan falalar da waɗancan za su samu}.

A hanzarta a yi sammako domin a samu a shiga cikin rijistar Mala'iku.

Tushe/Asali: Zauran Ɗaliban Ilimi

Karanta Sauran anan»

Darajar Wanda Ya Je Sallar Juma'a Da Wuri

Manzon ALLAH (ﷺ) Ya ce: “Wanda ya zo a sa'ar Farko yana da ladar wanda ya yi Sadaka da RAƘUMI, a sa’a ta biyu kamar mai Sadaka da SANIYA, sa’a ta uku kamar sadakar RAGO, sa’a ta hudu kamar Sadaka da KAZA, sa’a ta biyar kamar mai Sadaka da ƘWAI ....” [Bukhari da Muslim].

DARAJAR WANDA YA JE SALLAR JUMA'A DA WURI

Ishraq fataftah

Marubuciya: Faridah Bintu Salis

KU YI SALATI GA MANZON TSIRA (ﷺ)

ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠَﻰ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ، ﻭَﻋَﻠَﻰ ﺁﻝِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ، ﻛَﻤَﺎ ﺻَﻠَّﻴْﺖَ ﻋَﻠَﻰ ﺇِﺑْﺮَﺍﻫِﻴﻢَ ﻭَﻋَﻠَﻰ ﺁﻝِ ﺇِﺑْﺮَﺍﻫِﻴﻢَ، ﺇِﻧَّﻚَ ﺣَﻤِﻴﺪٌ ﻣَﺠِﻴﺪٌ، ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺑَﺎﺭِﻙْ ﻋَﻠَﻰ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ، ﻭَﻋَﻠَﻰ ﺁﻝِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ، ﻛَﻤَﺎ ﺑَﺎﺭَﻛْﺖَ ﻋَﻠَﻰ ﺇِﺑْﺮَﺍﻫِﻴﻢَ، ﻭَﻋَﻠَﻰ ﺁﻝِ ﺇِﺑْﺮَﺍﻫِﻴﻢَ، ﺇِﻧَّﻚَ ﺣَﻤِﻴﺪٌ ﻣَﺠِﻴﺪٌ .

ﷺ ﷺ ﷺ ﷺ ﷺ

ﷺ ﷺ ﷺ ﷺ ﷺ

Karanta Sauran anan»

Abubuwan Da Matafiyi Zai Iya Yi A Sallar Juma'a

1. Matafiyi yana iya bin sallar juma'a don ya samu falalar sauraron huɗuba, ya kuma rabauta da addu'ar Musulmi. Sai dai ba zai iya haɗa ta da sallar la'asar ba, domin sallar juma'a salla ce mai zaman kanta ba ita ce sallar azahar ba. Shi kuma haɗa salloli ana yin sa ne tsakanin Azahar da La'asar ko Magariba da Isha'i a lokacin ɗaya daga cikinsu.

Sallar Juma'a Ga Matafiyi ko Matafiya

Hoto: English Alarabiya

Marubuci: Dr. Muhammad Sani Umar Rijiyar Lemo

2. Idan matafiyi yana son haɗa sallar azahar da la'asar a ranar juma'a, to yana iya bin sallar juma'a da niyyar azahar, sannan sai ya haɗa ta da sallar la'asar, domin shi a wurinsa ya yi sallar azahar ce ba juma'a ba. Wasu daga cikin malamai sun hana sallatar juma'a da niyyar azahar, amma babu wata ƙwaƙƙwarar hujja a kan haka, domin saɓanin niyya tsakanin liman da mamu ba ya tasiri wajen hana bin sallar junansu, bisa zancen malamai mafi rinjaye.

3. Matafiyi zai iya limancin juma'a ga mazauna gari bisa zance mafi inganci. Domin kasancewar juma'a ba ta wajaba a kansa ba ba ya nufin rashin ingancin juma'arsa idan ya sallace ta, duk kuwa wanda sallarsa ta inganta to limancinsa ya inganta.

4. Ya tabbata cewa Sayyidina Mu'awiya (RA) ya yi tafiya zuwa wani gari da ake kira An-Nukhaila, kuma ya yi wa mutanen garin sallar juma'a. [Duba Ibn Abi Shaiba#5501]. Hakanan shi ma Sarki Umar Ɗan Abdul-Aziz ya je wani gari da ake kira As-Suwaida'u, tafiyar kwana biyu daga Madina, kuma ya ja su sallar juma'a duk kuwa da yana matafiyi. [Dubi Ibn Abi Shaiba#5500].

Karanta Sauran anan»

Karanta Hukunce-Hukunce 6 Na Sallar Juma'a

1.  GABATARWA

Kowane musulmi yana buƙatuwa ga sanin hukunce-hukuncen juma'a tunda ta bambanta da sauran salloli ta wasu mas'aloli, musamman ma limamai tunda su ne jagorori.

HUKUNCE-HUKUNCE 6 NA SALLAR JUMA'A

Hoto: Britannica

2. MAI GYANGYAƊI YAYIN KHUƊUBA

ANNABI (SAW) ya ce "idan gyangyaɗi ya kama ɗayanku a juma'a ya sauya wurin zama".

[AHMD,ABU-DAWUD,TRMZ,HKM DA ASSAHIHA]

3. SALATIN ANNABI A RANAR JUMA'A

ANNABI ya ce "daga mafificin yinnanku wunin juma'a, acikinsa aka halicci ADAM (AS) a cikinsa aka busa masa rai, a cikinsa za a yi ƙiyama- ku yawaita yi mini salati acikinsa domin za'a bijiro mini da ita"

[AHMD,ABU-DAWUD,NASA'I & IBN MAJAH"

4. YADDA IMAM ZAI YI ADDU'A AKAN MIMBARI

UMAAR BN RU'AIBAH ya ga BASHAR BN MAR'WAN ya ɗaga hannayensa biyu yana addu'a akan mimbari, sai ya ce: "ALLAH wadaran waɗannan hannayen, haƙiƙa na ga ANNABI yatsarsa na tahiyya yake ɗagawa yayin addu'a akan mimbari.".

[AHMD].

SHAUKANY ya ce: "Makruhine ɗaga hannaye yayin adu'a akan mimbari".

IBN TAIMIYYA ya ce: "Daga hannaye yayin addu'a akan mimbari makruhine domin ANNABI yatsansa yake ɗagawa sai dai idan zai roƙi ruwa yana daga hannayensa koda akan mimbari ne".

[AL-IKHTIYARATUL FIQHIYYAH-80].

5. TSABTA DA ZUWA DAWURI

ANNABI ya ce "Wanda ya yi wanka ranar juma'a ya shafa turare idan akwai, ya zo masallaci cikin nutsuwa ya yi nafila kuma bai cutar da kowa ba ya yi shiru ya saurari khudubar imam, an kankare masa laifukansa tsakaninsa da wata juma'a."

[AHMD,IBN-KHUZAIMA].

ANNABI ya ce e "Wanda ya zo a lokaci na farko kamar ya yi sadaka da raƙumi 

ko saniya ko tinkiya ko kaza ko ƙwai. Idan imam ya fara huduba MALA'IKU za su nannade takardun.".

[BHR & MSLM]

6. IDAN IMAM YA YI KHUDUBA BA ALWALA

IBN QUDAMA ya ce: "Sunna ce yin huɗuba da alwala, idan imam yana huɗuba sai ya tuna ba shi da alwala sai ya kammala khudubar sai ya yi alwala ya ja sallah, haka ma IBN TAIMIYYA ya ce a MAJMU'UL FATAWA.

7. RUFEWA

Kada duniya ta ruɗe mu domin daɗinta kaɗan ne.

Mu yi guzuri da taƙawa domin muna da dogon bulaguro.

Kada mu kifu a duniya domin wanzuwa acikinta korarre ne.

Mutuwa dai ba ta suɓucewa kuma ba ta karɓan fansa kuma ba ta musanyawa ga wanda aka turo ta ta ɗauke shi.

TABBATACCIYAR MAGANA NE: Cewa za mu koma zuwa ga UBANGIJINMU ya yi mana tambaya akan ni'imomin da ya ba mu.

ME MU KA YI DA ITA ?

SHIN NI DA KAI DA KE MUN TANADI AMSAR DA ZA MU BAWA UBANGIJINMU ?

Tushe/Asali: Musulunci Hanyar Rayuwa 

Karanta Sauran anan»

Lokacin Karɓar Kowacce Irin Addu'a A Ranar Juma'a

Manzon Allah (SAW) ya ce:"A (Ranar) Juma'a akwai wani lokaci da babu wani bawa musulmi da zai dace da shi, yana a tsaye yana sallah, sai ya roƙi Allah wani alkhairi face Allah ya ba shi". Bukhary da Muslim.

LOKACIN KARƁAR ADDU'O'I A RANAR JUMA'A

Hoto: Islam Ru

Abin da a ke nufi da "Yana tsaye yana sallah" ai yana zaune yana jiran sallah, yana ambaton Allah kuma yana addu'a, domin wanda ya zauna a masallaci yana jiran sallah to yana cikin sallah ne".

Shaykh Bn Bazz RA yace:

"Wannan lokacin shi ne bayan sallar la'asar har zuwa faɗuwar rana ga wanda ya zauna yana jiran sallar magriba, a masallaci ne ko a gida, mace ce ko namiji ya zauna yana jiran lokacin amsar addu'a, sai dai namiji ba zai yi sallar magriba a gida ba ko ma sauran salloli (na farillah) face da wani uzuri da Shari'a ta yarda dashi..."

مجموع فتاوى ومقالات الشيخ ابن باز (6/159).

Tushe/Asali: Zauran Daliban Ilimi

Karanta Sauran anan»

KARANTA YADDA AKE YIN KABBARORI DA KARAMAR SALLAH

Yin kabbarori Sunnah ne mai ƙarfi a sallar Idi ƙarama(Idul fitr). saboda fadin Allah:

"وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ".

YIN KABBARORI DA KARAMAR SALLAH

Hoto: Holiday Times

"...kuma dõmin ku cika adadin, kuma dõmin ku girmama Allah a kan Yã shiryar da ku, kuma tsammãninku, zã ku gõde".

Lokacin farawa daga ganin watan Shawwal, ma'ana daga faɗuwan ranan ƙarshe na watan Ramadhan.

Ibnu Abbas ya ce: "Haƙƙi ne a kan dukkan musulmi idan sun ga watan Shawwal su yi Kabbara".  Lokacin yana ƙarewa ne daga fitowan liman zuwa gabatar da  sallah".

Sigan Kabbarorin:

ALLAH AKBAR ALLAHU AKBAR, LA ILAHA ILLALLAH, ALLAHU AKBAR ALLAHU AKBAR, WA LILLAHIL HAMD.

Tushe/Asali: Zauran Daliban Ilimi

Karanta Sauran anan»

Abubuwa 28 Wadanda Ya kamata Ku San Su Game Da Ranar Alkiyama

Allah ya ambaci sunayen ranar alƙiyama da sunaye mabambanta har guda ashirin da takwas. Za mu yi muku bayaninsu ɗaya bayan ɗaya da ma'anoninsu da kuma ayoyin da aka ambace su a cikin Alkur'ani.

JERIN SUNAYEN RANAR ALƘIYAMA A CIKIN QUR'ANI TARE DA MA'ANONINSU

Hoto: Awaz The Voice

Marubuci:- Imam Aliyu Indabawa

1- Ranar alƙiyama. An ambaci wannan sunan a wurare saba'in a Alkur'ani. Kamar faɗinsa maɗaukakin sarki

"  وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُم
مُّسْوَدَّةٌ
Ma'anar ranar alƙiyama shi ne ranar tsayuwa. Kamar inda Allah ke cewa" 
يوم يقوم الناس لرب العالمين"

2. An ambace ta da Yaulmul Aakhir wato ranar ƙarshe kenan wacce ba wata rana bayanta. Kamar faɗinsa Allah cewa" إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

3. An ambace ta 'Assaa'ah' kamar faɗinsa Allah cewa "
إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَىٰ

Al'imam Alqurtabiy ya bayyana ma'anar Assa'ah da cewa "
أنّ الساعة تدلّ في اللغة على جزءٍ من الزمن دون تحديدٍ، وسُمِّيت القيامة بالساعة؛ إمّا من باب قُرب وقوعها، وإمّا تنبيهاً على ما فيها من أمورٍ عظيمةٍ، وقِيل لأنّها قد تأتي فجأةً في أيّ وقتٍ"

A harshen larabci kalmar saa'a na nufin wani yanki daga lokaci wanda ba a ƙayyade ba. An ambaci Alƙiyama da Assa'ah ne ko don kusancin faruwarta, ko don gargaɗi a kan manyan al'amuran da ke cikinta. An kuma ce ta kan zo kowanne lokaci wanda ba a yi zato ba.

4. An ambace ta ranar tashi. Kamar faɗinsa maɗaukakin sarki cewa "
ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

An ambace ta da haka ne saboda a cikinta ne ake raya matattu ake tashinsu daga kaburburansu.

5. An ambace ta ranar fitowa kamar faɗinsa ta'ala cewa"

يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ

An ambace ta da hakan ne domin a ranar ne mutane ke fitowa daga kaburburansu zuwa tsayuwa.

6. An ambace ta ranar rarrabewa kamar faɗinsa Allah cewa "
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ

An ambace ta da hakan ne domin a ranar ne Allah ke rarrabewa tsakain halittu.

7. An ambace ta ranar buɗi. Kamar faɗinsa Allah cewa "
قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لا يَنفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلا هُمْ يُنظَرُونَ"

8. An ambace ta da ranar addini.

Faɗinsa cewa" مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

Malamai suka ce abin da ake nufi da addini shi ne sakamako. A ranar ne Allah zai yi wa bayinsa sakamako a kan ayyukansu.

9. An ambace ta ranar ƙara saboda tsananin ƙarfinta. Faɗinsa Allah cewa " فَإِذَا جَاءَتِ الصَّاخَّةُ

10. An ambace ta da Attammah Alkubrah. Faɗinsa Allah cewa
فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَىٰ

Attammah a lugar larabci na nufin al'amarin da mutum ba zai iya da shi ba.

11. An ambace ta ranar hasara. Misali faɗinsa Allah cewa "
وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Hasara a lugar larabci na nufin nadama mai tsanani musamman ga 'yan wuta a kan ayyukansu.

12. An ambace ta Algaashiyah. Faɗinsa Allah "
هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ

Akwai saɓanin malaman tafsiri a kan ma'anar wannan kalma. Kuma karatu ne mai zaman kansa ga shi ban son na tsawaita.

13. An ambace ta ranar dawwama.

Fadinsa Allah"
ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ

Rana ce da 'yan aljanna ke dawwama a cikinta.

A taƙaice don kar na tsawaita ga ragowar sunayen da aka ambaci ranar alƙiyama da su a Alkur'ani.

14. يوم الحساب
15. الواقعة
16. يوم الآزفة
17.  يوم الجمع
18. الحاقة
19. القارعة.
20 يوم التلاق
21. يوم التناد
22. يوم التغابن
23. يوم الوعيد
24. اليوم العسير
25. اليوم المشهود
26. يوم عبوس قمطرير
27. النباء العظيم
28. الجاثية

Kowane suna yana buƙatar sharhi amma lokaci bai ba da haɗin kai ba.

Hikimar yawaitar sunayen alƙiyama shi ne kowanne suna yana bayyana wata siffa tsayayyiya. Hakan zai ƙara tabbatar da imani a zukata. Rayuka su zamanto shiryayyu saboda ranar alƙiyama.

Allah ka ba mu dacewa a gobe alƙiyama Amin.

Karanta Sauran anan»

ABUBUWAN DA BA A SO A YI TSARKI DA SU

Idan mutum zai yi tsarki da hoge kada ya yi amfani da wanda yake ajike, hakanan kada ya yi amfani da abu mai alfarma, kamar takardar kudi ko dinari ko dirhami, ko abu mai kaifin kamar kwalba ko kashi.

Abubuwan da aka haramta yi a tsarki

Hoto: Life Quran

Hakanan kada ya yi da nau'in abinci kamar gutsiren waina ko gurasa.

Haka ma kada mutum ya yi fitsari ya goge a jikin bango, ko ya share da kashin dabbobi.

Sannan kada mutum ya shiga bandaki yana dauke da abin da aka rubuta sunan Allah a jiki kamar zobe, ko takardar kur'ani koda kuwa a cikin aljihunsa take.

Sannan an hana mutum ya yi magana kowacce iri a halin yana yin bawali ko gayadi (sai dai idan da larura), sanann kada mutum ya fuskanci alƙibla ko ya ba ta baya a lokacin da yake biyan bukatarsa, musamman idan ya zama a fili ne, ba'a cikin bandaki ba.

Karanta Sauran anan»

LOKACIN DA AKE FITAR DA ZAKKA

Lokacin fitar da Zakka ya danganta ne da nau’in dukiyar. Idan zakkar kuɗi da dabbobi, da kayan sayarwa ce, to sai dukiyar ta shekara, bayan ta kai nisabi, amma idan Zakkar amfanin gona ce, to, ana fitar da ita ne a lokacin da aka girbe ko aka tsinke.

Hoto: Agriculture

Zakkar ma’adanai da ta zuma kuwa, a wajen mahzahar Hanafiyya, ita ma ana fitar da ita a yayin da aka fito da su. (Duba FiKhul Islami Wa Adillatahu, juz’i na 3, sh: 1814 – 15).

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki tuƙuru don Ilimantarwa da Faɗakarwa.

Ku ci gaba da kasancewa da mu a www.muryarhausa24.com.ng   a duk inda ku kasance a faɗin Duniya.

MURYAR HAUSA24 FARIN CIKIN AL'UMMA.

Tushe/Asali: www.muryarhausa24.com.ng

Karanta Sauran anan»

Nau'o'in Tsarki da Yadda Ake Yinsu a Musulunci

Da farko idan mutum zai shiga banɗaki anso ya gabatar da ƙafarsa ta hagu sannan ya ce:

"بسم الله اللهم إني أعوذ بك من الخبث والخبائث"

“Bismillahi, Allahumma Inni a’uzu bika minal hubsi wal haba’isi”.

.

NAU'O'IN TSARKI DA YADDA AKE YINSU

Ma'ana: "Da sunan Allah Ya Ubangiji ina neman tsarinka daga sharrin mazan aljanu da matansu".

Sannan idan gayadi zai yi anso ya ja tufafinsa sosai sannan ya tsuguna akan ƙafarsa ta hagu ya saki duburarsa kada ya matseta kamar yadda Malam mai Risala yace:

"ويسترخي قليلا"

“Wayastarhee Qalilan”

Ma'ana: "Ya sassauta duburarsa kaɗan, to idan ya gama biyan buƙatarsa anso ya fara wanke bagirenda bawali yake fita, sannan ya kai ga wanke bagiren gayadi (duburarsa), anso yai amfani da hoge, wato ɗan ƙaramin dutse ko wani abu mai kamadashi, kamar takarda wajen gusar da ƙazantar da take jikinsa kafin ya kai ga wankewa da ruwa.

To bayan ya yi amfani da hogen kamar yadda aka ambata sai kuma ya bi da ruwa ya riƙa zubawa yana wankewa har sai ya tabbatar ya kawar da najasar dake jikinsa.

Anan nema aka yi umarnin da ya sassauta duburarsa don duk najasar da take ɓoye ta fito don ya wanke ta baki-ɗaya.

To bayan ya gama an so ya gabatar da ƙafarsa ta dama yayin fitowa daga banɗaki yace:

(غفرانك، الحمد لله الذي اذهب عني الأذى وعافاني"

“Gufranaka, Alhamdu Lillahil Lazee Azhaba annil azaa wa’aafaanee”

Ma'ana: "Ina neman gafararka ya Allah, godiya ta tabbata ga Allah wanda ya gusar min da abinda zai cutar dani ya warkar dani".

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki tuƙuru don Ilimantarwa da Faɗakarwa.

Ku ci gaba da kasancewa da mu a www.muryarhausa24.com.ng   a duk inda ku kasance a faɗin Duniya.

MURYAR HAUSA24 FARIN CIKIN AL'UMMA.

Tushe/Asali: www.muryarhausa24.com.ng

Karanta Sauran anan»

Karanta Wadanda Yin Zakka Ya Wajaba A Kan Su

Malamai sun haɗu a kan cewa Zakka tana wajaba a kan Musulmi, Baligi, Mai Hankali, kuma wanda ya mallaki Nisabi, tare da cika sauran sharuɗa.

Waɗanda Zakka Ta Wajaba akan Su

Amma sun yi saɓani a kan Yaro da Mahaukaci, wasu sun ce ba ta wajaba a kansu ba, wasu kuma suka ce tana wajaba, amma magana ta biyu ita tafi ƙarfi, saboda hadisai ingantattu da aiwatarwar sahabbai a kan haka.

Dabarani ya rawaito hadisi, kamar haka;-

"عن أنس بن مالك قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم، اتجروا في أموال اليتامى، لا تأكلها الزكاة.

Wato daga Anas (R.A) ya ce, Manzon Allah (S.A.W) ya ce: “Ku yi ciniki da dukiyar Marayu, domin kada Zakka ta cinye ta”. (Duba FiKhuz Zakkat juz’i na 1, sh:95 – 112.)

Wannan ya nuna cewa za a fitar da Zakka daga dukiyar yaro da ta mahaukaci.

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki tuƙuru don Ilimantarwa da Faɗakarwa.

Ku ci gaba da kasancewa da mu a www.muryarhausa24.com.ng   a duk inda ku kasance a faɗin Duniya.

MURYAR HAUSA24 FARIN CIKIN AL'UMMA.

Tushe/Asali: www.muryarhausa24.com.ng

Karanta Sauran anan»

Karanta Ruwan Da Ake Tsarki Dashi

Amma ruwan da ya halatta ayi tsarki dashi shine, wanda yake akan surar da aka halicceshi, wato wanda ɗanɗanonsa bai canzaba, ko ƙamshinsa ko siffarsa. Kamar ruwan sama, ko ruwan rijiya, ko na famfo. Ko na kogi da sauransu.

RUWAN DA AKE TSARKI DASHI

Amma idan aka ɗebo ruwa daga kogi ko rijiya ko famfo sai aka ji yana wari to wannan ba za'ai tsarki da shi ba, ba za'a yi alwala da shi ba, ba za'ai Wanka dashi ba.

Haka ma ba za'ayi tsarki da ruwan da wani abu mai tsarki ya canza ɗanɗanonsa da kamanninsa ba, kamar ruwan da aka zuba koko a ciki ko nono ko zuma, da makamantansu, shi wannan ruwan sai dai ayi amfani dashi a abinci, amma ba za'ai amfani dashi a ibada ba.

Amma duk ruwan da najasa ta canza kamar fitsari ko kashi suka zubu a ciki to ba za'ai amfani dashi ba, ta kowace fuska.

Idan ruwa ya zama ɗan kaɗanne sai najasa 'yar kaɗan ta zubu a ciki, to ta rabashi da tsarki koda kuwa siffofinsa guda uku da aka ambata a baya basu canza ba.

Amma idan ruwa mai yawa kamar cikin duro sai najasa 'yar kaɗan ta zubu a ciki kamar ɗigon fitsari, to bata rabashi da tsarki ba.

Shafin komai da ruwanka, Muryarhausa24.com.ng munayin

aiki tuƙuru don Ilimantarwa da Faɗakarwa.

Ku ci gaba da kasancewa da mu a www.muryarhausa24.com.ng   a duk inda ku kasance a faɗin Duniya.

MURYAR HAUSA24 FARIN CIKIN AL'UMMA.

Tushe/Asali: www.muryarhausa24.com.ng

Karanta Sauran anan»